Eski eşin çocuğu göstermemesi, hem Türk Medeni Kanunu hem de Çocuk Koruma Kanunu kapsamında ağır yaptırımlara tabi bir hukuki ihlaldir. Yeni düzenlemelerle birlikte çocuk teslim süreci insancıl bir boyuta taşınmış olsa da, mahkeme kararına uymayan taraf için hapis cezası ve velayetin kaybı gibi ciddi sonuçlar devam etmektedir. Bu rehberde, çocuk göstermeme durumunda uygulanacak güncel cezai işlemleri ve velayet haklarınızı koruma yollarını bulabilirsiniz.

Çocuk Tesliminde Yeni Dönem ve Adli Destek Hizmetleri

Türkiye’de aile hukuku uygulamalarında devrim niteliğinde bir değişim yaşanmış, çocukların birer "eşya" gibi icra yoluyla teslim alınması uygulamasına tamamen son verilmiştir. Bu yeni dönem, çocukların üstün yararını korumayı, teslim süreçlerindeki psikolojik travmaları en aza indirmeyi ve ebeveynler arasındaki kişisel ilişki tesisini daha insani bir zemine oturtmayı hedeflemektedir.

İcra Usulünün Kaldırılması

Uzun yıllar boyunca Türkiye’de çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair mahkeme kararları, İcra ve İflas Kanunu hükümleri uyarınca yerine getirilmekteydi. Ancak çocuğun icra memurları ve polis eşliğinde, adeta bir borç konusu mal gibi zorla alınması, hem çocuk hem de ebeveynler üzerinde derin izler bırakmaktaydı. Bu olumsuz tabloyu değiştirmek amacıyla 30 Kasım 2021 tarihinde kabul edilen 7343 Sayılı Kanun ile köklü bir değişikliğe gidilmiştir.

Bu yasal düzenleme ile çocuk teslimi işlemleri icra müdürlüklerinin görev alanından tamamen çıkarılmıştır. 30 Mayıs 2022 tarihi itibarıyla yeni sistem Türkiye genelinde tümüyle yürürlüğe girmiş ve icra usulü tarihe karışmıştır. Artık çocuk teslimi işlemlerinde "zor kullanma" değil, "çocuğun ruhsal sağlığı" ve "ikna süreci" esas alınmaktadır. Eski sistemde yer alan harçlar ve masraflar da bu yeni düzenleme ile kaldırılmış, çocukla kişisel ilişki kurmak isteyen ebeveynin üzerindeki mali yük hafifletilmiştir.

Bu süreçte Yargıtay’ın yerleşik içtihatları da hukuki zeminin şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Özellikle kişisel ilişki düzenlenirken hangi kriterlerin esas alınması gerektiği konusunda Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2016/10491 Esas ve 2016/11696 Karar sayılı ilamı yol göstericidir:

kişisel ilişki düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim, bakım, ahlak bakımından yararları esas alınır. Baba öldüğü taktirde büyükbaba ve büyükannenin ikame edilerek, babaya uygun olabilecek genişlikte kişisel ilişkilerinin düzenlenmesi TMK 325’e aykırıdır denmektedir. Kişisel ilişki süresi üst soydan daha kısa tutulmalıdır.

Bu karar, çocukla kurulacak bağın sadece bir "görme" eylemi olmadığını, çocuğun gelişimsel menfaatlerinin her şeyin önünde tutulması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Yeni yasal düzenleme de tam olarak bu "üstün yarar" ilkesini operasyonel hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Yetkili Merci ve Başvuru

İcra dairelerinin devreden çıkmasıyla birlikte, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair işlemler Adalet Bakanlığı bünyesinde yapılandırılan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü (ADM) tarafından yürütülmeye başlanmıştır. Bu birimler, bünyesinde barındırdığı psikologlar, pedagoglar ve sosyal çalışmacılar ile sürecin uzmanlar eşliğinde yönetilmesini sağlamaktadır.

Başvuru ve Süreç İşleyişi:

• Başvuru: Mahkeme tarafından verilen çocuk teslimi veya kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ya da ihtiyati tedbir kararı alan taraf, ilgili yerdeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü’ne başvurur.
• Teslim Emri: Başvuru üzerine müdürlük, yükümlü ebeveyne bir teslim emri (uygulamada Örnek No: 3 olarak bilinir) gönderir. Bu emirde, çocuğun belirlenen gün ve saatte teslim edilmesi gerektiği, aksi takdirde uygulanacak yaptırımlar açıkça ihtar edilir.
• Uzman Katılımı: Teslim işlemleri sırasında mutlaka bir uzman (pedagog veya sosyal çalışmacı) hazır bulunur. Uzman, çocuğun teslim anındaki psikolojik durumunu gözlemler ve taraflar arasında iletişimi kolaylaştırır.
• Çocuk Teslim Merkezleri: İşlemler artık karakollarda veya uygunsuz ortamlarda değil, çocukların kendilerini rahat hissedeceği, oyun alanlarının bulunduğu "Çocuk Teslim Merkezleri"nde gerçekleştirilir.

Yeni sistemde sadece usul değil, cezai yaptırımlar da yeniden düzenlenmiştir. 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/F uyarınca, çocuk teslimine dair kararların yerine getirilmesini engelleyen ebeveynler hakkında disiplin hapsi yaptırımı öngörülmüştür. Eğer yükümlü ebeveyn, müdürlükçe gönderilen teslim emrine haksız bir gerekçe olmaksızın aykırı davranırsa, şikayet üzerine aile mahkemesi tarafından üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılabilir.

Bu düzenlemelerle devlet, ebeveynler arasındaki çatışmanın kurbanı olan çocukları koruma altına almayı ve kişisel ilişki hakkının ihlal edilmesini ciddi yaptırımlara bağlamayı amaçlamıştır. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri, bu süreçte sadece bir infaz mercii değil, aynı zamanda aile içi iletişimi rehabilite eden bir köprü görevi görmektedir.

Çocuğu Göstermemenin Cezai Yaptırımları ve Disiplin Hapsi

Türk hukuk sisteminde çocuğun üstün yararı ilkesi, tüm aile hukuku uyuşmazlıklarının merkezinde yer alır. Boşanma davası sürecinde veya sonrasında mahkeme tarafından tesis edilen kişisel ilişki kurma hakkı, sadece ebeveynin çocukla vakit geçirmesi değil, aynı zamanda çocuğun sağlıklı bir psikososyal gelişim sürdürebilmesi için vazgeçilmez bir haktır. Bu hakkın velayet sahibi ebeveyn tarafından hukuka aykırı şekilde engellenmesi, yani halk arasındaki tabiriyle çocuğun gösterilmemesi, 7343 sayılı Kanun ile yapılan köklü değişiklikler neticesinde ciddi cezai yaptırımlara bağlanmıştır. Artık çocuk teslimi işlemleri icra dairelerinin tekelinden çıkarılmış, daha insancıl ve çocuk odaklı bir yapıya kavuşturulmuştur; ancak bu yumuşama, mahkeme kararlarına itaatsizliğin cezasız kalacağı anlamına gelmemektedir.

Hapis Cezası Süreleri

Mahkeme tarafından verilen çocuk teslimine veya kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ya da tedbir kararlarının gereklerinin yerine getirilmemesi, doğrudan disiplin hapsi yaptırımını gündeme getirir. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen 41/F maddesi, bu yaptırımların sınırlarını ve uygulanma şeklini açıkça belirlemiştir.

• 3 Aya Kadar Disiplin Hapsi: Çocuk teslimine dair mahkeme kararına bilerek muhalefet eden, çocuğu teslim etmemek için saklayan veya kişisel ilişki süreci bittikten sonra çocuğu belirlenen zamanda hak sahibine geri getirmeyen ebeveynler hakkında uygulanacak en üst sınır cezadır. Bu yaptırım, mahkeme emrinin otoritesini korumayı ve çocuğun diğer ebeveyniyle olan bağının koparılmasını engellemeyi amaçlar.
• 3 Günden 10 Güne Kadar Disiplin Hapsi: Kişisel ilişki kurulmasına dair emre aykırı hareket eden, ancak bu eylemi basit bir itaatsizlik veya süreci zorlaştırma niteliğinde kalan kişiler için öngörülen kısa süreli disiplin hapsidir. Örneğin, görüşme saatlerine sistematik olarak uymamak veya teslim noktasına çocuğu getirmemek gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Burada kritik olan husus, verilen bu cezanın bir "disiplin hapsi" niteliğinde olmasıdır. Disiplin hapsi, seçenek yaptırımlara (adli para cezasına çevirme vb.) dönüştürülemez, ertelenemez ve adli sicil kaydına işlenmez. Ancak kişi, mahkeme kararının gereğini yerine getirene kadar bu yaptırımla karşı karşıya kalır. Ayrıca, disiplin hapsi kararları kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra infaz edilemez.

Şikayet Süreçleri

Çocuk teslimine muhalefet edilmesi durumunda cezai sürecin başlaması kendiliğinden olmaz; mağdur olan ebeveynin süresi içerisinde yetkili mercilere başvurması şarttır. Yeni yasal düzenleme ile birlikte, bu süreçteki yetki dengeleri de değişmiştir.

1. Yetkili Merci ve Başvuru: Eskiden İcra Mahkemeleri tarafından yürütülen bu süreç, 30 Mayıs 2022 itibarıyla tamamen Aile Mahkemelerine devredilmiştir. Şikayet, çocuk teslimi işlemini yürüten Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü’nün bulunduğu yerdeki Aile Mahkemesine yapılmalıdır.
2. Şikayet Süreleri ve Hak Düşürücü Süre: Çocuk teslimi ve kişisel ilişki ihlallerinde şikayet hakkı belirli sürelere tabi tutulmuştur. İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 347. maddesi uyarınca genel şikayet süresi, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl olarak belirlenmiştir. Ancak yeni düzenleme kapsamında, çocuk teslimi emirlerine muhalefet durumunda Aile Mahkemesine yapılacak başvurularda 1 aylık hak düşürücü süre de büyük önem taşımaktadır. Bu sürelerin kaçırılması, şikayet hakkının kaybına yol açar.
3. Örnek No: 3 Teslim Emri: Cezai yaptırımın uygulanabilmesi için öncelikle usulüne uygun bir sürecin işletilmiş olması gerekir. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü tarafından ilgili ebeveyne "Örnek No: 3" olarak bilinen teslim emri gönderilmiş olmalıdır. Bu emirde, çocuğun belirlenen yer ve zamanda hazır edilmesi gerektiği, aksi takdirde disiplin hapsi uygulanacağı ihtar edilir. Bu ihtara rağmen eylemin devam etmesi, suçun oluştuğunun en somut delilidir.

Ebeveynlerin, mahkeme kararlarını bir "koz" olarak kullanması veya kişisel husumetler nedeniyle çocuğu diğer taraftan kaçırması, sadece cezai yaptırımları değil, aynı zamanda velayet hakkının tamamen el değiştirmesi riskini de beraberinde getirir. Kanun koyucu, bu disiplin hapsi yaptırımlarıyla, ebeveynler arasındaki çatışmanın kurbanının çocuk olmasını engellemeyi hedeflemektedir.

Velayet Hakkının Kötüye Kullanılması ve Velayetin Değiştirilmesi

Velayet hakkı, ana ve babaya çocuklarının bakımı, eğitimi, korunması ve temsil edilmesi amacıyla tanınmış hem bir hak hem de bir yükümlülüktür. Ancak bu hak, sınırsız bir yetki devri olmayıp, her zaman çocuğun üstün yararı ile sınırlandırılmıştır. Velayet hakkını elinde bulunduran ebeveynin, bu yetkisini diğer ebeveyn ile çocuk arasındaki bağı koparmak, kişisel ilişkiyi engellemek veya çocuğu bir intikam aracı olarak kullanmak suretiyle kötüye kullanması, hukuk sistemimizde ağır sonuçlara bağlanmıştır.

Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesi bu konuda çok net bir sınır çizmektedir. İlgili maddeye göre; ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesini ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Kişisel ilişki hakkı sadece ebeveynin değil, aynı zamanda çocuğun da sağlıklı bir psikolojik gelişim için sahip olduğu en temel haklardan biridir. Velayet sahibi ebeveynin, mahkemece belirlenen görüşme günlerinde çocuğu hazır etmemesi, adresini gizlemesi veya sürekli bahanelerle görüşmeyi sabote etmesi, velayet hakkının kötüye kullanılması olarak kabul edilir.

Velayetin Kaldırılması ve Değiştirilmesi Şartları

Velayet kararları hiçbir zaman kesin hüküm teşkil etmez; şartların değişmesi veya velayet hakkının gereği gibi kullanılmaması durumunda her zaman yeniden düzenlenebilir. TMK m.183 uyarınca; ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hakim, resen veya taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Bu madde, velayetin değiştirilmesi için genel bir çerçeve çizse de yargı pratiğinde "çocuğun gösterilmemesi" en güçlü değişim gerekçelerinden biri haline gelmiştir.

Velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması için aranan temel şartlar şunlardır:

• Çocuğun Üstün Yararının Zayıflaması: Mevcut velayet düzeninin çocuğun bedeni, zihni, ahlaki ve ruhsal gelişimini tehlikeye atması.
• Süreklilik Arz Eden Engelleme: Kişisel ilişkinin bir defaya mahsus değil, sistematik bir şekilde engellenmesi.
• Ebeveynlik Görevlerinin İhmali: Velayet hakkına sahip tarafın, TMK m.324 kapsamındaki yükümlülüklerine aykırı davranarak çocuğun diğer ebeveynle bağını koparmaya çalışması.
• Disiplin Hapsi ve İdari Yaptırımlar: Çocuk teslimine dair ilamlara uyulmaması nedeniyle verilen disiplin hapsi kararları, velayetin kötüye kullanıldığının en somut delili kabul edilmektedir.

Yargıtay İçtihatları

Yargıtay, özellikle son yıllarda verdiği kararlarda, kişisel ilişkinin engellenmesini "velayetin değiştirilmesi" için tek başına yeterli bir sebep olarak görme eğilimindedir. Çocuğun diğer ebeveyne yabancılaştırılması (Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu), çocuğun gelişimine vurulan en büyük darbelerden biri olarak nitelendirilmektedir.

Aşağıda, bu konudaki yerleşik hukuk kurallarını ve mahkemelerin bakış açısını yansıtan kritik Yargıtay kararları yer almaktadır:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2013/2-1926 E. 2015/1139 K.

"Davacı baba, velayet hakkı annesinde olan sekiz yaşındaki çocuğunun velayetinin değiştirilmesi amacıyla dava açmıştır. Davacı, çocukla kurulan kişisel ilişki günlerinde iki yıl boyunca icra yolu ile çocuğunu görebildiğini, velayet hakkını kötüye kullandığı iddiasında bulunarak çocuğun velayetinin kendisine verilmesini talep etmiştir. Davalı anne, davacının iddialarını yalanlamış ve çocuğun anne yanında daha mutlu ve huzurlu olduğundan bahisle davacının davasının reddini talep etmiştir. Yerel mahkeme ise müşterek çocuğun anne yanında mutlu olduğunu ve yaşı gereği anne bakımına muhtaç bir yaşta olduğundan bahisle davacı babanın açmış olduğu davanın reddine karar vermiştir. Davacı, mahkemenin vermiş olduğu kararı, temyiz edilmiş ve karar, Yargıtay tarafından bozulmuştur. Mahkeme, bozma kararına karşılık direnme kararı vermiştir. Davacı, mahkemenin vermiş olduğu direnme kararının bozulması talebiyle yeniden temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay, yerel mahkemeye konu olan dosyada, davalı annenin velayetini kötüye kullanıp kullanmadığının kanıtlanması konusunda toplanmaktadır. Yargıtay, davalı annenin, davacı babası ile çocuğun görüşmesini sürekli olarak engellediği ve bundan dolayı çocuk teslimine muhalefet suçundan yaptırım uygulandığını göz önünde bulundurmuştur. Davaya konu edilen velayet hususunda çocuğun sekiz yaşında olduğu ve gelişiminde baba ile görüşmesinin engellenmesinin olumsuz yönde etkileneceğini belirtmiştir. Bu gerekçeler ile velayetin anneden alınarak babaya verilmesi gerektiği yönünde karar verilmesi gerektiğinden mahkemenin vermiş olduğu karara karşılık bozma kararı vermiştir."

Bu karar, velayet hakkını elinde bulunduran tarafın, diğer ebeveynle kişisel ilişki kurulmasını engellemesinin ve bu nedenle ceza almasının, çocuğun yaşına bakılmaksızın velayetin el değiştirmesi için yeterli bir bozulma sebebi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/10491 E. 2016/11696 K.

"kişisel ilişki düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim, bakım, ahlak bakımından yararları esas alınır. Baba öldüğü taktirde büyükbaba ve büyükannenin ikame edilerek, babaya uygun olabilecek genişlikte kişisel ilişkilerinin düzenlenmesi TMK 325’e aykırıdır denmektedir. Kişisel ilişki süresi üst soydan daha kısa tutulmalıdır."

Bu ilam, kişisel ilişki düzenlenirken sadece ebeveynlerin isteklerinin değil, çocuğun sağlık, eğitim ve ahlaki menfaatlerinin öncelikli olduğunu vurgular. Ayrıca, kişisel ilişkinin kapsamının belirlenmesinde hısımlık derecesinin ve çocuğun üstün yararının dengelenmesi gerektiğini hatırlatır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2002/3930 E. 2002/4731 K.

"Davacı, davalı tarafından çocuğu ile görüşmesine engel olunmasından ve bağlarını kötü bir şekilde etkileyecek davranışlara bulunmasından velayetin değiştirilmesini talep etmiştir. Yargıtay’a konu olan dosyada davalının, davacı ile çocuk arasında kurulan kişisel ilişki günlerinde çocuk ile görülmesini engellemek istediğinden çocuğu adreste bulundurmadığı, adresini değiştirmesine rağmen adresi bildirmediği tespit edilmiştir. Bu nedenle Yargıtay, yerel mahkemenin vermiş olduğu davanın reddi kararını kanuna aykırı bulmuş olduğundan bozma kararı vermiştir."

Bu karar, çocuğun adresini gizlemenin ve görüşme günlerinde çocuğu kaçırmanın, velayet hakkının açık bir suistimali olduğunu ve bu durumun velayetin değiştirilmesi davasında reddedilemez bir bozma gerekçesi oluşturduğunu kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak; velayet sahibi ebeveynin, çocuğu diğer tarafa göstermemesi veya görüşmeyi zorlaştırması sadece bir "itaatsizlik" değil, çocuğun geleceğine yönelik bir tehdit olarak değerlendirilir. TMK m.183 ve m.324 hükümleri ile desteklenen bu süreçte, mahkemeler uzman pedagog raporları ve somut engelleme vakalarını (disiplin hapsi kararları, tutanaklar vb.) birleştirerek çocuğun velayetini, onunla sağlıklı ilişki kurulmasına izin verecek tarafa devretmektedir.

Türk Ceza Kanunu Kapsamında Çocuk Kaçırma ve Alıkoyma

Çocuğun velayet hakkına sahip olmayan veya bu hakkı sınırlanmış olan ebeveyn tarafından rıza dışı alıkonulması, yalnızca aile hukukunu değil, aynı zamanda ceza hukukunu da yakından ilgilendiren ciddi bir ihlaldir. Türk hukuk sisteminde bu durum, çocuğun üstün yararını korumak ve aile bağlarının hukuka aykırı şekilde koparılmasını engellemek amacıyla Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında müeyyideye bağlanmıştır. Özellikle boşanma süreçlerinde veya sonrasında, taraflardan birinin mahkeme kararına aykırı hareket ederek çocuğu kaçırması veya geri getirmemesi, "Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması" suçunu oluşturmaktadır.

TCK 234 Suçu

Türk Ceza Kanunu'nun 234. maddesi, velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısımlarının, on altı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimseden kaçırması veya alıkoyması durumunu düzenler. Bu maddeye göre, velayet yetkisi olsa dahi çocuğu hak sahibinden alıkoyan kişiye üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Buradaki kritik nokta, suçun sadece yabancılar tarafından değil, çocuğun öz anne veya babası tarafından da işlenebileceğidir. Mahkemece kişisel ilişki tesisi kurulan ebeveynin, görüşme süresi sonunda çocuğu velayet hakkı sahibine teslim etmemesi veya çocuğu gizleyerek iletişimini kesmesi bu suçun tipik örneklerindendir. Yeni yasal düzenlemelerle birlikte, çocuk teslimi işlemleri Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri tarafından yürütülmektedir. Bu müdürlükler tarafından gönderilen ve çocuğun teslim edilmesini emreden resmi bildirim formu olan Örnek No: 3, hukuki sürecin başlatılması için temel teşkil eder. Bu emre rağmen çocuğun teslim edilmemesi, hem disiplin hapsini hem de TCK kapsamında cezai soruşturmayı tetikleyebilir.

Uluslararası Çocuk Kaçırma

Günümüzde sınır ötesi evliliklerin artmasıyla birlikte, çocuğun bir ebeveyn tarafından başka bir ülkeye kaçırılması vakalarıyla da sıkça karşılaşılmaktadır. Bu gibi durumlarda, iç hukuk kurallarının yanı sıra uluslararası sözleşmeler devreye girer. Türkiye, bu alandaki en önemli belge olan 1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi’ni 01.08.2000 tarihinde onaylayarak yürürlüğe koymuştur.

Bu sözleşmenin temel amacı, haksız bir şekilde başka bir ülkeye götürülen veya orada alıkonulan çocuğun, "mutat meskeni" (alışılmış yerleşim yeri) olan ülkeye derhal iadesini sağlamaktır. Sözleşme uyarınca, çocuğun yerinin değiştirilmesi velayet hakkını ihlal ediyorsa, merkezi makamlar (Türkiye’de Adalet Bakanlığı) aracılığıyla iade süreci başlatılır. Uluslararası çocuk kaçırma davalarında usul ekonomisi ve savunma hakkı büyük önem taşımaktadır.

Aşağıdaki Yargıtay kararı, uluslararası çocuk kaçırma davalarında izlenmesi gereken usulü ve Cumhuriyet savcısının rolünü net bir şekilde ortaya koymaktadır:

Dava, çocuğun anne tarafından kaçırıldığı iddiası ile açılmıştır. Yerel mahkeme, dava dilekçesi ve duruşma gününü davalı olan anneye bildirmemiştir. Mahkeme duruşma gün ve dava dilekçesi bildirimi yapmadan davanın reddine kararı üzerine davacı karara karşılık temyiz yoluna başvurmuştur. Yargıtay, mahkemenin vermiş olduğu kararı yasaya aykırı bulmuştur. Yargıtay davacıya dava dilekçesi ve duruşma gününün bildirilmeden karar verilmesi yanında uluslararası çocuk kaçırmaya dair sözleşme uyarınca velayet davasının ancak Cumhuriyet savcısı tarafından açılabileceği hususunun göz ardı edildiğini de belirtilmiştir.

Analiz: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2002/3056 (veya 2002/876 E.) sayılı bu kararı, uluslararası çocuk kaçırma vakalarında davanın taraflarına savunma hakkı tanınmasının zorunluluğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, Lahey Sözleşmesi kapsamında açılacak iade davalarında Cumhuriyet savcısının katılımının yasal bir zorunluluk olduğunu hatırlatarak, usul hatalarının kararın bozulmasına yol açacağını kesin bir dille ifade etmiştir.

---

Genel Değerlendirme ve Sonuç

Çocuğu göstermeme veya kaçırma eylemi, sadece ebeveynler arasındaki bir çekişme değil, çocuğun ruhsal gelişimi ve güvenliği üzerinde kalıcı hasarlar bırakan bir hak ihlalidir. Türk hukuk sistemi, 2021 ve 2022 yıllarında yapılan reformlarla çocuk teslim sürecini icra dairesi soğukluğundan çıkarıp uzman pedagoglar eşliğinde yürütülen insani bir boyuta taşımıştır. Ancak bu "yumuşama", mahkeme kararlarının ihlal edilebileceği anlamına gelmemektedir.

Aksine, 7343 sayılı Kanun ve TCK 234 hükümleri, hukuka aykırı davranan ebeveynler için disiplin hapsinden velayetin değiştirilmesine, hatta hapis cezasına kadar uzanan ağır yaptırımlar öngörmektedir. Ebeveynlerin, çocukla kişisel ilişki kurma hakkını bir intikam aracı olarak kullanmak yerine, "çocuğun üstün yararı" ilkesini gözeterek hareket etmeleri yasal bir zorunluluktur. Hak kaybına uğrayan ebeveynlerin, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri ve Aile Mahkemeleri nezdinde ivedilikle hukuki süreci başlatmaları, çocuklarının geleceği ve kendi haklarının korunması açısından hayati önem taşımaktadır.