Sosyal medya hesaplarının satılması veya kiralanması, yalnızca kullanıcı adı ve şifre devrinden ibaret değildir. Tarafların yazışmaları, ödeme kayıtları ve ilan içerikleri sözleşmenin kurulup kurulmadığının ve yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğinin belirlenmesinde önem taşır. Bu makalede, sosyal medya hesap işlemlerinin sözleşmesel niteliği, mesafeli satış kapsamındaki yükümlülükler, cayma hakkı, ispat sorunları ve sahte ilanlardan doğabilecek cezai sorumluluk incelenmektedir.

Sosyal Medya Hesap İşlemlerinde Sözleşmenin Kurulması

İcap ve Kabul Yoluyla Sözleşme Kurulması

Sosyal medya hesabının satılması veya belirli bir süreyle kiralanması, tarafların elektronik iletişim araçları üzerinden karşılıklı irade açıklamasında bulunmasıyla sözleşmesel bir ilişkiye dönüşebilir. İşlemin sosyal medya platformunda gerçekleştirilmesi, taraflar arasındaki anlaşmayı hukuken değersiz hâle getirmez. Belirleyici olan, tarafların hesap işleminin esaslı unsurları üzerinde anlaşmaya varıp varmadığıdır.

Hesabın satışa veya kiralamaya konu edildiğini gösteren bir ilan, belirli şartlar içeriyorsa sözleşme kurulmasına yönelik irade açıklaması niteliği taşıyabilir. İlanda hesabın hangi platformda bulunduğu, satış veya kiralama bedeli, kullanım süresi ve devredilecek hakların kapsamı belirtilmişse, bu açıklamalar tarafların anlaşmasının içeriğini ortaya koyar. Bununla birlikte, yalnızca genel nitelikteki tanıtım ifadeleri her durumda sözleşmenin kurulduğunu göstermez. İşlemin tamamlanması için tarafların hesabın devri veya kullanımının sağlanması ile bunun karşılığında ödenecek bedel konusunda anlaşmaları gerekir.

Fiyat teklifi de taraflar arasındaki sözleşme görüşmelerinin temel unsurlarından biri olabilir. Satıcının veya hesap sahibinin belirli bir bedel karşılığında hesabı devretmeyi ya da kiralamayı teklif etmesi, karşı tarafın da bu teklifi kabul ettiğini açıkça bildirmesi hâlinde sözleşme kurulabilir. Mesajlaşmalarda kullanılan ifadeler, tek başına başlıklarından veya platformdaki görünümünden bağımsız olarak içerikleriyle değerlendirilir. Tarafların “hesabı şu bedelle devrediyorum”, “bu şartlarla kiralıyorum” ve “satın alıyorum” şeklindeki açıklamaları, diğer esaslı unsurlar da belirlenmişse sözleşmenin kurulmasına ilişkin irade açıklamaları olarak dikkate alınabilir.

Sözleşmenin kurulup kurulmadığının belirlenmesinde şu hususlar birlikte incelenir:

• Hesabın satışa mı yoksa kiralamaya mı konu edildiği
• Tarafların üzerinde anlaştığı bedel
• Devrin veya kullanımın kapsamı
• Hesabın ne zaman ve hangi yöntemle teslim edileceği
• Tarafların karşılıklı iradelerini kesin biçimde ortaya koyan mesajlar
• Ödeme yapılmasına veya hesabın erişime açılmasına ilişkin açıklamalar

Tarafların esaslı unsurlarda anlaşması, işlemin sözlü veya elektronik ortamda yapılmış olması nedeniyle kendiliğinden geçersiz sayılmasını engeller. Bu nedenle sosyal medya hesabı işlemlerinde kullanılan ifadelerin açık olması gerekir. “Hesap senin”, “ödeme sonrası bilgileri gönderirim” veya “şu tarihe kadar kullanabilirsin” gibi açıklamalar, işlem koşullarının belirlenmesine katkı sağlar; ancak bu ifadelerin sözleşme oluşturup oluşturmadığı, bütün yazışma akışı ve tarafların ortak iradesi dikkate alınarak belirlenir.

Yazılı Şekil Şartının Uygulandığı Özel Durumlar

Sosyal medya hesabının satışı veya kiralanmasına ilişkin her işlemin aynı şekil kurallarına tabi olduğu kabul edilemez. Bazı sözleşme türlerinde kanun, tarafların iradelerini belirli bir biçimde açıklamasını şart koşabilir. Bu durumda tarafların elektronik yazışmalarla anlaşmış olması, şekil şartının yerine getirildiği anlamına otomatik olarak gelmez.

Özellikle 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilebilecek bazı özel sözleşmelerde yazılı şekil şartı gündeme gelebilir. Taksitli satışlar bu özel durumlara örnek teşkil eder. Hesap işleminin taksitli satış niteliği taşıdığı bir ilişkide, tarafların yalnızca sosyal medya mesajları üzerinden anlaşması yeterli olmayabilir. Böyle bir durumda sözleşmenin tabi olduğu özel düzenleme, yazılı belgenin hazırlanmasını veya belirli bilgilerin açıkça gösterilmesini gerektirebilir.

Yazılı şekil şartının önem taşıdığı işlemlerde aşağıdaki bilgilerin açık biçimde ortaya konulması gerekir:

• Satışa veya kiralamaya konu hesabın belirlenebilir olması
• Tarafların kimliklerinin ve işlemdeki sıfatlarının anlaşılması
• Bedelin ve ödeme yönteminin gösterilmesi
• Hesabın devredilmesi veya kullandırılmasıyla ilgili koşulların belirtilmesi
• Taksitlendirme varsa ödeme planının ortaya konulması
• Tarafların anlaşmayı kabul ettiğini gösteren imzalı veya kanunun kabul ettiği yazılı belge niteliğindeki kayıtların bulunması

Elektronik ortamda oluşturulan kayıtların varlığı, yazılı şekil şartının bulunduğu her durumda tek başına yeterli kabul edilmez. Bu nedenle tarafların işlemden önce sözleşmenin hangi hukuki kategoriye girdiğini ve özel bir şekil koşuluna bağlanıp bağlanmadığını belirlemesi gerekir. Özellikle hesabın tek seferde satılması ile bedelin taksitler hâlinde ödendiği işlemler aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Şekil şartının uygulanması gereken bir işlemde bu şartın yerine getirilmemesi, tarafların anlaşmasının hukuki sonuç doğurması bakımından doğrudan risk oluşturur. Bu nedenle sosyal medya üzerinden yürütülen görüşmeler, sözleşmenin içeriğini belirlemek bakımından önemli olsa da özel sözleşme türleri için öngörülen yazılı şeklin yerine geçip geçmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Mesafeli Satışlarda Bilgilendirme ve Cayma Hakkı

Tüketicinin Bilgilendirilmesi

Sosyal medya hesabının satışına veya belirli bir süreyle kullanımına ilişkin işlem, tarafların elektronik iletişim araçları üzerinden ve fiziksel olarak karşılaşmadan anlaşmasıyla kurulmuşsa mesafeli satış kapsamında değerlendirilebilir. İşlemin Instagram, Facebook veya başka bir sosyal medya platformu üzerinden gerçekleştirilmesi, tarafların tüketici ve satıcı sıfatlarını taşıyıp taşımadığına ilişkin değerlendirmeyi ortadan kaldırmaz. Bu kapsamda işlemin ticari veya mesleki amaçla yapılıp yapılmadığı ve karşı tarafın tüketici niteliğinde bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, mesafeli satış ilişkilerinde satıcının tüketiciyi açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirmesi bakımından uygulanabilecek temel düzenlemelerden biridir. Bilgilendirme yükümlülüğünün amacı, tüketicinin hesabın niteliğini, işlem koşullarını ve üstlendiği mali yükümlülüğü anlaşmayı kurmadan önce değerlendirebilmesini sağlamaktır. Sosyal medya üzerinden yapılan işlemlerde bu bilgilendirme çoğunlukla ilan, doğrudan mesaj, elektronik posta veya diğer elektronik iletişim kayıtları aracılığıyla gerçekleştirilir.

Hesabın satışına veya kiralanmasına ilişkin bilgilendirmede, işlem koşullarının belirsiz bırakılmaması gerekir. Özellikle aşağıdaki hususların taraflar arasındaki iletişimden anlaşılabilir olması önem taşır:

• İşlemin hesabın satışı mı yoksa belirli süreli kullanımı mı olduğu
• Hesabın hangi sosyal medya platformuna ait olduğu
• Tüketicinin ödeyeceği bedel
• Ödeme yönteminin ve varsa taksitlendirme koşullarının ne olduğu
• Hesabın erişiminin ne şekilde sağlanacağı
• Kullanım hakkının veya devrin kapsamı
• Tarafların yükümlülüklerinin hangi şartlara bağlı olduğu
• Tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirilip bilgilendirilmediği

Hesabın satışı ile hesabın kiralanması aynı hukuki sonucu doğurmaz. Satışta hesabın devrine ilişkin bir beklenti bulunurken kiralamada kullanım hakkının belirli koşullarla sağlanması söz konusu olur. Bu ayrım açıkça belirtilmediğinde, tüketicinin hangi hakkı edindiği ve satıcının hangi edimi yerine getirmekle yükümlü olduğu konusunda uyuşmazlık çıkabilir. Bu nedenle satıcının ilan ve yazışmalarda işlemin türünü açık biçimde göstermesi gerekir.

Bilgilendirmenin yalnızca hesabın kullanıcı adı ve şifresinin paylaşılmasından ibaret olduğu kabul edilemez. Tüketici, işlem bedeli ve hesabın kullanım veya devir koşulları hakkında karar verebilmesini sağlayacak açıklamalara erişebilmelidir. Eksik, çelişkili veya sonradan değiştirilen açıklamalar, tarafların anlaşmasının kapsamının belirlenmesini güçleştirir. Satıcının yaptığı bilgilendirmenin içeriği, elektronik yazışmalar ve ilan kayıtları üzerinden tespit edilir.

Tüketicinin bilgilendirildiğinin ileri sürülmesi tek başına yeterli değildir. Bu bilgilendirmenin hangi tarihte, hangi içerikle ve hangi iletişim kanalıyla yapıldığı ortaya konulmalıdır. Bu nedenle satıcının ilan metinlerini, mesajlaşmaları ve işlem şartlarını gösteren elektronik kayıtları koruması gerekir. Tüketici bakımından da ödeme öncesinde hesabın niteliğine, kullanım veya devir şartlarına ve cayma hakkına ilişkin açıklamaların saklanması, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda önem taşır.

Cayma Hakkının Kullanılması

Mesafeli satış ilişkisinde tüketicinin cayma hakkı, işlemin kurulmasından sonra sözleşmeden dönmesine imkân sağlayan hukuki bir korumadır. Ancak bu hakkın uygulanabilmesi için öncelikle işlemin mesafeli satış niteliğinde olması ve tüketiciyi koruyan yasal şartların mevcut bulunması gerekir. Her sosyal medya hesabı işlemi, yalnızca elektronik ortamda yapılmış olması nedeniyle otomatik olarak cayma hakkı doğurmaz. İşlemin tarafları, amacı ve hukuki niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

Kritik verilerde belirtilen çerçeveye göre, yasal şartların mevcut olması hâlinde tüketici 14 gün içinde cayma hakkını kullanabilir. Bu süre, tüketicinin işlemi sürdürmek istemediğini satıcıya bildirmesi bakımından dikkate alınır. Cayma hakkının kullanılması için bildirimin hangi yöntemle yapılacağı ve bildirimin ulaştığının nasıl ispatlanacağı önem taşır. Sosyal medya mesajı, elektronik posta veya taraflar arasında kullanılan diğer elektronik iletişim kanalları bu bildirimin içeriğini ortaya koyabilir; ancak bildirimin gerçekten gönderildiği ve karşı tarafa ulaştığına ilişkin kayıtların korunması gerekir.

Cayma bildirimi açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde hazırlanmalıdır. Tüketici, hangi hesap işleminden caymak istediğini ve bu iradesini hangi tarihte açıkladığını belirtecek biçimde hareket etmelidir. Hesabın satışına ilişkin işlem ile başka bir ödeme veya hizmetin karıştırılmaması için hesap bilgileri, işlem bedeli ve taraflar arasındaki yazışmalarla uyumlu açıklamalar kullanılmalıdır.

Cayma hakkının kullanılmasıyla birlikte tarafların daha önce gerçekleştirdiği edimlerin akıbeti gündeme gelir. Hesap erişimi tüketiciye verilmişse, erişimin sona erdirilmesi veya hesabın geri teslimi konusunda tarafların işlem koşulları incelenir. Bedel ödenmiş, ancak hesap erişimi hiç sağlanmamışsa uyuşmazlık cayma hakkının yanı sıra sözleşmenin gereği gibi ifa edilip edilmediği yönünden de değerlendirilir. Bu aşamada ödeme kayıtları, erişim bilgilerinin paylaşılmasına ilişkin mesajlar ve hesabın fiilen kullanılabildiğini gösteren elektronik kayıtlar önem taşır.

Satıcının tüketiciyi cayma hakkı konusunda açıkça bilgilendirmesi gerekir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında bu bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği, cayma hakkının kullanılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda temel değerlendirme konularından biridir. Tüketiciye hakkın varlığı veya kullanım koşulları hakkında yeterli açıklama yapılmadığı iddiası, tarafların yazışmaları ve işlem öncesi sunulan bilgiler üzerinden incelenir.

Cayma hakkı ileri sürüldüğünde tarafların yalnızca hesabın şifresini değiştirerek veya iletişimi keserek hareket etmesi yeterli değildir. Hangi tarihte, hangi işlem için ve hangi irade açıklamasıyla cayma bildiriminin yapıldığı belirlenebilir olmalıdır. Bu nedenle tüketici, bildirimin gönderildiğini gösteren kayıtları; satıcı ise bilgilendirme içeriğini ve işlem şartlarını muhafaza etmelidir. Hesabın satışına veya kiralanmasına ilişkin özel koşulların bulunması hâlinde, cayma hakkının uygulanması ayrıca sözleşmenin niteliği ve somut olayın şartları çerçevesinde değerlendirilir.

Sözleşmenin ve Teslimatın İspatlanması

Elektronik Yazışmaların Delil Değeri

Sosyal medya hesabının satışı veya kiralanmasıyla ilgili uyuşmazlıklarda tarafların elektronik iletişim araçları üzerinden gerçekleştirdiği yazışmalar, sözleşmenin kurulup kurulmadığının ve kurulduysa kapsamının belirlenmesinde kullanılabilir. Sosyal medya mesajları, doğrudan mesajlar, elektronik posta yazışmaları ve tarafların kullandığı diğer iletişim kanallarındaki kayıtlar; hesabın hangi işlem için konu edildiğini, bedelin ne olduğunu ve tarafların hangi koşullarda anlaştığını ortaya koyabilir.

Yazışmaların delil değeri, tek bir mesajın içeriğinden ziyade iletişim sürecinin bütünü dikkate alınarak değerlendirilir. Tarafların birbirini izleyen mesajları, teklifin hangi şartlarla yapıldığını, karşı tarafın bu şartları kabul edip etmediğini ve sonradan farklı bir koşul ileri sürülüp sürülmediğini gösterebilir. “Satış”, “kiralama”, “devretme” veya “kullanıma açma” ifadelerinin hangi bağlamda kullanıldığı da işlemin niteliğinin belirlenmesi bakımından önem taşır.

İlan içerikleri de tarafların iradelerinin ve işlem şartlarının tespitinde dikkate alınır. Hesabın satışa veya kiralamaya sunulduğunu gösteren ilan; hesabın platformunu, kullanım veya devir koşullarını ve talep edilen bedeli ortaya koyabilir. İlanın işlemden önce yayımlanmış olması, tarafların görüşmelerine konu edilmesi veya ödeme sonrasında değiştirilmesi, uyuşmazlığın çözümünde önem taşıyan hususlardır. İlan ile tarafların özel yazışmaları arasında farklılık bulunması hâlinde, hangi açıklamanın anlaşmanın gerçek kapsamını yansıttığı ayrıca incelenir.

Elektronik kayıtların sonradan değiştirilmediğinin ve belirli bir kullanıcıya ait olduğunun ortaya konulması, ispat bakımından önem taşır. Bu nedenle yalnızca yazışmanın seçilmiş bir bölümünün sunulması yerine, işlemin başlangıcından teslimat aşamasına kadar olan iletişim akışının korunması gerekir. Hesabın kullanıcı adı, ilan bağlantısı, mesaj tarihleri ve işlem şartlarını gösteren içerikler birlikte muhafaza edilmelidir.

Uyuşmazlık hâlinde aşağıdaki kayıtlar özellikle önem taşır:

• Hesabın satış veya kiralama teklifini içeren ilan
• Tarafların bedel ve ödeme koşulları hakkındaki mesajları
• Hesabın erişim bilgilerinin ne zaman paylaşılacağını belirten açıklamalar
• Teslimatın yapıldığına veya yapılamadığına ilişkin bildirimler
• Hesabın kullanım süresi, erişim kapsamı veya devir koşulları hakkında yazışmalar
• Tarafların ödeme sonrasında yaptığı itiraz, kabul veya iade talepleri

Bir tarafın “anlaşma yapılmadı” veya “hesap teslim edildi” şeklindeki iddiası, yazışmaların tamamı ve diğer kayıtlarla birlikte değerlendirilir. Mesajların işlem şartlarını açıkça göstermemesi, tarafların farklı koşullarda anlaştığını ileri sürmesi veya ilan ile yazışmaların çelişmesi hâlinde sözleşmenin kapsamını belirlemek güçleşir. Bu nedenle elektronik iletişimde kullanılan ifadelerin açık, tutarlı ve işlem koşullarını belirleyebilir nitelikte olması gerekir.

Ödeme ve Kargo Kayıtlarının Önemi

Ödeme dekontları, hesap işleminin bedel karşılığında yapıldığını ve bedelin ödenip ödenmediğini ortaya koyan temel kayıtlardandır. Dekontta yer alan tutar, ödeme tarihi ve alıcı bilgileri; tarafların hangi işlem kapsamında para transferi yaptığının belirlenmesine yardımcı olur. Bununla birlikte, dekontun tek başına hesabın teslim edildiğini kanıtladığı kabul edilemez. Ödeme kaydı, bedelin ifa edildiğini gösterebilir; teslimatın gerçekleşip gerçekleşmediği ise ayrıca incelenmelidir.

Ödeme açıklamasında hesabın satışına veya kiralanmasına ilişkin bir ifade bulunması, transferin hangi işlemle bağlantılı olduğunu belirlemeyi kolaylaştırır. Açıklamanın bulunmaması hâlinde dekont; yazışmalar, ilanlar ve tarafların sonraki davranışlarıyla birlikte değerlendirilir. Aynı taraflar arasındaki birden fazla ödeme, kısmi ödeme veya farklı tarihlerde yapılan transferler bulunduğunda, her ödemenin hangi hesaba ve hangi sözleşme şartına ilişkin olduğu ayrıştırılmalıdır.

Bedelin ödendiği hâlde hesabın erişiminin sağlanmaması, erişimin sınırlı biçimde verilmesi veya hesabın kısa süre sonra yeniden kullanılamaz hâle gelmesi durumlarında ödeme kaydı ile teslimat kayıtları birlikte incelenir. Satıcının “ödeme yapılmadı” iddiası dekontla; alıcının “hesap teslim edilmedi” iddiası ise erişim bilgilerinin gönderilip gönderilmediğini gösteren yazışmalar ve diğer elektronik kayıtlarla karşılaştırılır.

Kargo kayıtları, hesabın teslimatının fiziksel bir belge, kart, cihaz veya başka bir unsurla birlikte yapılmasının kararlaştırıldığı işlemlerde önem taşır. Kargo takip bilgileri, gönderinin oluşturulup oluşturulmadığını, hangi tarihte kabul edildiğini, taşıma sürecini ve teslim edilip edilmediğini gösterebilir. Bu kayıtlar, teslimatın gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesinde objektif bir dayanak sağlar.

Kargo kaydının bulunması, gönderinin içeriğinin mutlaka sözleşmeye uygun olduğunu tek başına kanıtlamaz. Gönderinin gerçekten hesaba ilişkin olup olmadığı, tarafların yazışmalarındaki teslimat şartları ve varsa teslim alınan materyalin niteliğiyle birlikte değerlendirilir. Benzer şekilde, teslimat kaydının bulunmaması da her durumda hiç teslimat yapılmadığını kesin olarak göstermez; hesabın elektronik erişim bilgilerinin başka bir iletişim kanalıyla verilip verilmediği ayrıca incelenmelidir.

Tarafların delillerini işlemle bağlantılı ve tarih sırasını gösterecek şekilde koruması gerekir. Özellikle ödeme dekontları, kargo takip kayıtları, teslim bildirimleri ve teslimat sonrasında yapılan yazışmalar birlikte saklanmalıdır. Böylece bedelin ödenmesi, hesabın erişime açılması ve teslimat yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği ayrı ayrı ortaya konulabilir. Uyuşmazlığın çözümünde her kayıt, diğer delillerle bağlantısı içinde değerlendirilir.

Uyuşmazlıklar ve Cezai Sorumluluk Riskleri

Tüketici Mahkemelerinde Görülebilecek Uyuşmazlıklar

Sosyal medya hesabının satışına veya kiralanmasına ilişkin işlem, taraflardan birinin hesabı ticari ya da mesleki faaliyet kapsamında sunması ve karşı tarafın tüketici sıfatıyla hareket etmesi hâlinde tüketici işlemi niteliği kazanabilir. Bu değerlendirmede yalnızca hesabın sosyal medya platformunda bulunması değil, hesabı sunan kişinin veya işletmenin bu faaliyeti ticari ya da mesleki amaçla yürütüp yürütmediği esas alınır. Tek seferlik bireysel bir işlem ile düzenli biçimde hesap alıp satan veya kiralayan kişinin faaliyeti aynı kapsamda değerlendirilmez.

Satışın ticari veya mesleki amaçla yapılması hâlinde doğan uyuşmazlıklar, sözleşme yazılı olarak düzenlenmemiş olsa dahi kural olarak Tüketici Mahkemelerinde görülebilir. Elektronik ortamda kurulan anlaşmanın yazılı bir sözleşme biçiminde hazırlanmamış olması, taraflar arasındaki ilişkinin tüketici işlemi niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Uyuşmazlığın çözümünde hesabın satışa mı yoksa belirli süreli kullanıma mı sunulduğu, tarafların hangi sıfatla hareket ettiği ve kararlaştırılan edimlerin yerine getirilip getirilmediği incelenir.

Tüketici Mahkemelerinde görülebilecek başlıca uyuşmazlıklar şunlardır:

• Bedeli ödenen hesabın erişime açılmaması
• Satış yerine yalnızca geçici kullanım sağlanması
• Kiralanan hesabın kararlaştırılan süre dolmadan geri alınması
• Hesabın kullanıcı adı, içerik, takipçi kitlesi veya kullanım özellikleri bakımından ilan edilenden farklı çıkması
• Hesap erişiminin teslimden sonra satıcı tarafından yeniden ele geçirilmesi
• Hesabın platform tarafından kapatılması veya sınırlandırılması nedeniyle tarafların sorumluluğunun tartışılması
• Satıcının kararlaştırılan hesabı değil, farklı bir hesabı teslim etmesi
• Bedelin iadesi, sözleşmenin gereği gibi ifası veya uğranılan zararın karşılanması talepleri

Hesabın satış veya kiralama koşullarının açıkça belirlenmemesi, uyuşmazlığın kapsamını genişletir. Özellikle hesabın geçmişi, kullanım süresi, erişim yetkisinin kapsamı ve hesabın devredilebilir olduğu yönündeki açıklamalar sonradan tarafların iddialarının temelini oluşturabilir. Satıcı, hesabın niteliği hakkında gerçeğe aykırı veya eksik bilgi vermişse, tüketicinin işlem kararının bu açıklamalardan etkilenip etkilenmediği değerlendirilir.

Tüketici sıfatının bulunmadığı veya işlemin ticari ya da mesleki amaç taşımadığı durumlarda uyuşmazlığın Tüketici Mahkemesinde görülmesi mümkün olmayabilir. Bu nedenle dava yoluna başvurmadan önce tarafların sıfatı, işlemin amacı ve sözleşmenin niteliği belirlenmelidir. Aynı olayda hesabın teslim edilmemesinden kaynaklanan sözleşmesel talepler ile sahte ilan veya aldatıcı davranış iddiasına dayanan cezai değerlendirme birbirinden ayrılmalıdır.

Sahte İlan ve Bedel Ödenmemesi

Sosyal medya platformlarında verilen ilan, hesabın gerçek özelliklerini yansıtmıyor veya ilanı veren kişi hesabı teslim etme iradesi bulunmadığı hâlde bedel tahsil etmeyi amaçlıyorsa, işlem yalnızca sözleşmeye aykırılık olarak kalmayabilir. Sahte ilan verilmesi ve bedel ödenmesine rağmen hesabın ya da vaat edilen edimin teslim edilmemesi, somut olayın özelliklerine göre nitelikli dolandırıcılık kapsamında cezai sorumluluk doğurabilir.

Bu değerlendirmede hesabın gerçekten mevcut olup olmadığı, ilanı veren kişinin hesap üzerinde tasarruf yetkisinin bulunup bulunmadığı, ödeme alındıktan sonra hesabın teslim edilip edilmediği ve taraflar arasındaki iletişimin niteliği birlikte ele alınır. İlanın baştan itibaren gerçeğe aykırı olması ile sonradan ortaya çıkan bir ifa imkânsızlığı aynı hukuki durumu ifade etmez. Cezai sorumluluk bakımından belirleyici olan, aldatmaya yönelik davranışın ve bedel elde etme amacının somut olayda ortaya konulmasıdır.

Sosyal medya platformları, mesajlaşma uygulamaları, ödeme kanalları ve hesap erişim sistemleri, sahte ilan veya teslim edilmeyen satış işlemlerinde dolandırıcılık fiilinin gerçekleştirilmesinde bilişim sistemleri olarak araç niteliği taşıyabilir. Failin ilanı yayımlaması, alıcıyla elektronik iletişim kurması, ödeme için hesap bilgisi göndermesi ve bedelin alınmasından sonra hesabı teslim etmemesi, olayın bütünlüğü içinde incelenir. Ancak yalnızca ödemenin yapılmış olması veya hesabın sonradan teslim edilememesi, tek başına cezai sorumluluğu kesin biçimde göstermez; fiilin nasıl gerçekleştirildiği ve tarafların işlem sırasında hangi iradeyle hareket ettiği belirlenmelidir.

Sahte ilanla karşılaşan veya bedel ödemesine rağmen hesabı teslim edilmeyen kişi, işlemle bağlantılı tüm kayıtları korumalıdır. Özellikle aşağıdaki unsurların birlikte saklanması önem taşır:

• İlanın ekran görüntüsü ve bağlantısı
• İlanı yayımlayan hesabın kullanıcı adı ve profil bilgileri
• Taraflar arasındaki mesajlaşmalar
• Ödeme dekontu ve ödeme yapılan hesap bilgileri
• Hesabın teslim edileceğine ilişkin açıklamalar
• Bedel ödendikten sonra yapılan iade veya teslim talepleri
• Satıcının hesabı kapatması, iletişimi kesmesi veya erişim bilgilerini göndermemesi

Sözleşmeye dayalı talep ile cezai başvuru birbirinin alternatifi değildir. Olayın koşullarına göre hesabın teslim edilmemesinden doğan bedel iadesi veya diğer hukuki talepler ayrıca ileri sürülebilir; sahte ilan ve aldatma iddiası bakımından ise cezai sorumluluk araştırılabilir. Başvuru yapılırken hesabın hangi vaatle sunulduğu, ne kadar ödeme yapıldığı, teslim yükümlülüğünün nasıl ihlal edildiği ve bilişim sistemlerinin olayda nasıl kullanıldığı somut biçimde açıklanmalıdır.

Sonuç olarak sosyal medya hesabı işlemlerinde uyuşmazlığın hukuki niteliği, tarafların sıfatı, işlemin ticari veya mesleki amacı, hesabın teslim edilip edilmediği ve ilan sürecindeki davranışlar birlikte değerlendirilir. Ticari veya mesleki satışlarda Tüketici Mahkemeleri, sahte ilan ve aldatma içeren işlemlerde ise nitelikli dolandırıcılık bakımından cezai süreç gündeme gelebilir. Her iki değerlendirmede de sözleşme kayıtları ile ödeme ve iletişim verilerinin işlemle bağlantılı biçimde korunması belirleyici önem taşır.