Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: İşçilik ve Tazminat Alacaklarında Yeni Dava Stratejisi

Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: İşçilik ve Tazminat Alacaklarında Yeni Dava Stratejisi

Belirsiz alacak davasının kaldırılmasına ilişkin kaynaklarda aktarılan düzenleme, işçilik ve tazminat dosyalarında dava türünün ve talep artırımının yeniden planlanmasını gerektiriyor. İşçilik, trafik kazası ve iş kazası alacaklarında başlangıç tutarının belirlenmesi, arabuluculuk, bilirkişi raporu sonrasında artırım ve harç hesabı bu çerçevede değerlendiriliyor. Önceden açılan davaların durumu ile zamanaşımı ve faiz arasındaki fark da açıklanıyor. Düzenlemenin yürürlük ve geçiş bilgileri, yayımdan önce resmî mevzuat üzerinden doğrulanmalıdır.

Belirsiz Alacak Davasının Kaldırılması ve Önceden Açılmış Dosyaların Durumu

7589 sayılı Kanun ile öngörülen kaldırma ve geçiş düzenlemelerinin 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe girmesi hâlinde, yeni davalar ile önceden açılmış belirsiz alacak davaları farklı hükümlere tabi olur (7589 sayılı Kanun m.19; 7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). İşçilik alacağı, trafik kazası veya iş kazası nedeniyle tazminat isteme hakkı devam eder; değişiklik, talebin hangi dava türüyle ileri sürüleceğini ve sonradan nasıl artırılacağını etkiler.

HMK Değikliğinin Kapsamı ve Yürürlük Tarihi

Belirsiz alacak davasının kaldırılmasına ilişkin düzenleme, bu dava türünü düzenleyen hükmün yürürlükten kaldırılmasını; kısmi davaya ilişkin değişiklik ise ayrı bir talep artırımı yolu getirilmesini öngörür (7589 sayılı Kanun m.19; 7589 sayılı Kanun m.20). Bu iki değişiklik birlikte değerlendirildiğinde, başlangıçta kesin hesaplanamayan bölünebilir alacakların kısmi dava yoluyla ileri sürülmesi ve hesap netleştiğinde talebin aynı dosyada artırılması mümkün olur (HMK m.109/1; HMK m.109/4).

Öngörülen özel artırım yolunda davacı, talebini aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikat sona erinceye kadar artırabilir. İşlem, iddianın genişletilmesi yasağına tabi tutulmaz ve artırılan bölüm bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).

Bu mekanizma, işçilik ve tazminat dosyalarında başlangıç talebi ile yargılama sırasında belirlenen alacak arasındaki farkın aynı davaya taşınmasını sağlar. Bununla birlikte, artırılan bölüm için öngörülen zamanaşımı sonucu özel artırım işlemiyle bağlantılıdır; yalnızca düşük tutarlı dava açılması, bakiye alacağın tamamının koşulsuz korunduğu sonucunu doğurmaz (HMK m.109/4).

Dava türünün belirlenmesinde kabul tarihi ile yürürlük tarihi birbirinden ayrılmalıdır. 31.07.2026 yürürlük tarihine dayanan düzenleme uygulandığında, bu tarihten başlayarak açılan davalar bakımından kaldırılan hükme dayanılması yerine, talebin niteliğine uygun tam eda veya kısmi dava yolunun değerlendirilmesi gerekir (7589 sayılı Kanun m.19; HMK m.109/1).

Önceden Açılmış Belirsiz Alacak Davalarının Korunması

Geçiş düzenlemesi, yürürlükten kaldırılmadan önce açılmış belirsiz alacak davalarında önceki hükmün uygulanmaya devam etmesini öngörür (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). 31.07.2026 tarihinin yürürlük tarihi olarak uygulanması durumunda, 30 Temmuz 2026 ve öncesinde açılmış dosyalar bu koruma çerçevesinde değerlendirilir.

Bu dosyalar sırf kanun değişikliği nedeniyle reddedilmez ve kendiliğinden kısmi davaya dönüşmez. İşçilik alacağı veya kazadan kaynaklanan tazminat talebi hakkında yürütülen yargılama, önceki belirsiz alacak hükümlerine göre sürdürülür (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10; mülga HMK m.107).

Geçiş koruması, davanın açıldığı tarihte belirsiz alacak davasının koşullarını taşıyıp taşımadığına ilişkin incelemeyi ortadan kaldırmaz. Mahkeme, miktarın dava tarihinde tam ve kesin belirlenmesinin davacıdan beklenip beklenemeyeceğini veya objektif olarak mümkün olup olmadığını önceki hüküm çerçevesinde değerlendirir (mülga HMK m.107).

Önceki düzenlemenin uygulanması, talebin kesinleştirilmesi usulünü de kapsar. Alacak belirlenebilir hâle geldiğinde hâkim, tahkikat sona ermeden davacıya talebini tam ve kesin olarak belirlemesi için iki haftalık kesin süre verir; talep bu sürede belirlenmezse başlangıçta gösterilen miktar üzerinden karar verilir (mülga HMK m.107).

Derdest Kısmi Davalarda Geçiş Sorunu

Önceden açılmış kısmi davalar, belirsiz alacak davalarını koruyan geçiş hükmünden ayrı değerlendirilmelidir. Usul hükümleri, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanır; ancak bu ilke, yeni artırım düzenlemesinin bütün sonuçlarının her eski dosyaya aynı biçimde uygulanacağını tek başına göstermez (HMK m.448).

İncelemede tahkikatın sona erip ermediği, daha önce talep artırımı veya ıslah yapılıp yapılmadığı ve hangi usul işlemlerinin tamamlandığı belirlenmelidir. Zamanaşımının artırılan bölüm için dava tarihine götürülmesi ayrıca değerlendirilir; usul işleminin yapılabilmesi ile zamanaşımına ilişkin sonuç birbirinden ayrılır (HMK m.109/4; HMK m.448).

Dr. Öğr. Üyesi Evren Kılıçoğlu, yürürlük tarihinde zamanaşımı dolmamış bakiye alacaklar için, tahkikat sona ermemişse yeni artırım imkânının derdest kısmi davalarda kullanılabileceği görüşündedir. Aynı değerlendirmeye göre, yürürlükten önce zamanaşımına uğramış bakiye alacaklar geriye etkili kesilme hükmüyle yeniden korunmaz; bu yaklaşım derdest dosyalara ilişkin bir hukuki yorumdur. Bu nedenle önceki kısmi davada kalan alacağın süre durumu, tamamlanmış işlemler ve tahkikat aşaması birlikte incelenmeden yeni düzenlemenin uygulanacağı kesin kabul edilemez.

İşçilik ve Tazminat Dosyalarında Başlangıç Talebinin Belirlenmesi

Dava dilekçesindeki tutar, yargılama boyunca dosyanın seyrini belirler: harç, yargılama gideri, faiz başlangıcı ve talep artırımı hakkı bu tutara bağlıdır. Bu nedenle işçilik alacağında ve kazadan doğan tazminatta ilk iş, hangi kalemin belgelerle hesaplanabildiğini, hangisinin bilirkişi incelemesini gerektirdiğini ayırmaktır. Bölünebilir alacağın bir kısmı dava edilebilir (HMK m.109/1); kesin hesaplanamayan bölüm için kısmi dava, hesaplanabilen bölüm için tam talep değerlendirilir.

İşçilik Alacaklarında Kalem Bazında Hesap ve Belge İncelemesi

İşçilik dosyasında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve yıllık izin alacağı ayrı kalemlerdir; her biri kendi hesabıyla ve ayrı tutarla gösterilir; birden fazla talebin aynı dava içinde ileri sürülmesi mümkündür (HMK m.110). Tutarların tek bir toplam altında birleştirilmesi, sonradan yapılacak artırımın hangi kaleme ait olduğunun belirlenmesini güçleştirir.

Hesabın dayanağı işçiye ait belgelerle başlar: sözleşme, bordro, banka kayıtları, işe giriş ve çıkış bildirgeleri, fazla çalışma onayları. Bu belgelerle hesaplanabilen kalem bakımından alacak belirlidir ve tam talebe konu edilebilir. Buna karşılık prim, yol ve yemek gibi sosyal hakların parasal değeri işveren kayıtlarıyla veya bilirkişi hesabıyla ortaya çıkıyorsa, tazminat kalemleri bakımından tutar dava tarihinde kesinleşmiş sayılmaz.

Kıdem tazminatında tavan tutarı hesabı sınırlar; tavan aşıldığı ölçüde kalan kısım kıdem tazminatı kaleminde ileri sürülemez. Bu nedenle çalışma süresi, giydirilmiş ücret ve tavan birlikte değerlendirilir, varsayılan bir tutar dilekçeye yazılmaz.

Kısmi dava açılması, açıkça feragat edilmedikçe kalan alacaktan vazgeçildiği anlamına gelmez (HMK m.109/3). Dilekçede dava açıkça "kısmi dava" olarak adlandırılmasa bile, alacağın daha yüksek olduğu ve bir kısmının istendiği anlaşılıyorsa dava kısmi dava sayılır. Dava türünü belirleyen, davacının kullandığı ad değil talep sonucudur.

Somut örnek: On iki yıl çalışmış, fazla çalışma onayları işverende bulunan bir işçide kıdem ve ihbar tazminatı bordro üzerinden hesaplanabilir. Fazla çalışma alacağı ise puantaj ve tanık beyanlarıyla netleşeceğinden, dilekçede bu kalem için belgelerle hesaplanan asgari tutar gösterilir; kıdem tazminatı ise tam tutarıyla istenir. Böylece tek artırım hakkı, tahkikatın sonuna bırakılabilecek kaleme ayrılır (HMK m.109/4).

Trafik ve İş Kazalarında Zararın Belirlenmesi

Kazadan doğan maddi tazminatta zarar, olay tarihi, maluliyet oranı, kazanç durumu ve destek ilişkisi üzerinden hesaplanır. Bu unsurların çoğu dava tarihinde eldeki belgelerle ölçülemez; maluliyet oranı raporla, kazanç kaybı hesap raporuyla ortaya çıkar. Bu nedenle maddi tazminat talebinde başlangıç tutarı, maluliyet oranına ilişkin tıbbi belgelerle ve bilinen gelir kayıtlarıyla sınırlı kalır.

Maddi zararın dava tarihinde kesin hesaplanamaması, talebin tamamen belirsiz olduğu anlamına gelmez; zarar kalemleri ayrı ayrı gösterilir. Geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik, tedavi ve bakım giderleri ayrı tutarlarla ileri sürülür; her kalem kendi belgesiyle ilişkilendirilir. Örneğin iş kazası dosyasında hastane ve ilaç giderleri faturalarla hesaplanabilir, ancak sürekli iş göremezlikten doğan kazanç kaybı hesap raporuna bağlıdır.

Manevi tazminatın maddi tazminatla aynı biçimde bölünebilir sayılması doğru değildir. Manevi tazminatta talep, hâkimin takdirine bağlı olarak belirlenir; tutarın başlangıçta hesaplanamaması, maddi tazminattaki gibi kalem kalem kısmi talebe elverişli bir hesap kurmaz. Bu nedenle manevi tazminat talebi, somut olayın ağırlığı ve tarafların ekonomik durumu değerlendirilerek dilekçeye yazılır.

Dava Şartı Arabuluculuğun Uyuşmazlığa göre Değerlendirilmesi

Arabuluculuk, başlangıç tutarının belirlenmesinden önce yapılacak bir dava şartıdır. İşçilik alacaklarında talep, arabuluculuk sürecinde istenen kalemler ve tutarlar üzerinden kurulur; dava dilekçesindeki tutar, arabuluculukta ileri sürülen talebe bağlı olarak değerlendirilir. Arabuluculuk görüşmelerinde asgari bir tutarın gösterilmesi, dava aşamasında yapılacak artırım hakkını ortadan kaldırmaz. Bu husus, kısmi davada bir defaya mahsus talep artırımı imkânıyla birlikte okunmalıdır (HMK m.109/4).

Trafik kazası ve iş kazası tazminatı, işçilik alacaklarıyla aynı dava şartına bağlanmaz; her uyuşmazlığın tabi olduğu zorunlu arabuluculuk düzeni kendi mevzuatına göre saptanır. Bu nedenle bir dosyada hem işçilik hem tazminat talebi bulunuyorsa, taleplerin arabuluculuğa tabi olup olmadığı ayrı ayrı belirlenir; tek bir tutum bütün taleplere uygulanmaz.

Arabuluculukta anlaşmaya varılmazsa dava, arabuluculuk son oturum tutanağında gösterilen talepler esas alınarak açılır. Anlaşmaya varılan kalem bakımından dava açılamaz; bu kalemin dışında kalan alacak için ise dava yolu açıktır.

Arabuluculuk sürecinde yapılan hesap, dava dilekçesindeki başlangıç tutarının dayanağını oluşturur. İşçilik alacağında fazla çalışma süreleri ve izin günlerine ilişkin kayıtlar işverenden alınamadıysa, dava dilekçesindeki tutar bu belgeler olmadan hesaplanan kısımla sınırlanır; geri kalan bölüm ise bilirkişi incelemesinden sonra talep artırımıyla dosyaya taşınır (HMK m.109/1; HMK m.109/4).

Bilirkişi Raporundan sonra Islah Yerine Talep Artırımı

Bilirkişi raporu, davacının dava dilekçesinde gösterdiği tutarı kendiliğinden yükseltmez. Taleple bağlılık ilkesi gereği mahkeme, davacının istediği miktardan fazlasına hükmedemez (HMK m.26). Raporla hesaplanan alacak dilekçedeki tutarı aşıyorsa, bu farkın davaya taşınması için tahkikat sona ermeden talep artırımı yapılması gerekir. Kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir (HMK m.109/4).

Tek Artırım Hakkının Tahkikat Bitmeden Kullanılması

Artırım hakkı bir kez kullanılabilir ve bu süre tahkikatın sona ermesiyle biter. Bilirkişi raporunun tebliği, rapora itiraz, ek rapor talebi ve varsa yeni bilirkişi incelemesi aynı takvimin parçalarıdır. Artırım, bu aşamaların sonucu beklendikten sonra, ancak tahkikat kapanmadan yapılır. Erken davranıp düşük bir tutar artıran davacı, ek raporda ortaya çıkan farkı ikinci bir artırımla telafi edemez; tahkikat bittikten sonraki artırım dilekçesi dikkate alınmaz ve istinaf aşamasında bu eksiklik giderilemez.

Hesap raporundaki tutar ile dilekçedeki tutar arasındaki fark, artırım dilekçesinde kalem bazında gösterilir. Kalemlerin tek bir toplam altında birleştirilmesi, artırımın hangi alacağa ait olduğunun sonradan belirlenmesini zorlaştırır; bu nedenle artırım dilekçesinde de her kalem için ayrı tutar yazılır.

Talep artırımı ile ıslah birbirine karıştırılmamalıdır. Islah, tarafın usul işlemlerini tamamen veya kısmen düzeltmesine imkân verir ve tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.176; HMK m.177). Özel artırım yolu bir usul düzeltmesi değil, aynı davada talep sonucunun yükseltilmesidir (HMK m.109/4). Talep artırımı kullanıldıktan sonra ıslah hakkının hangi işlemler için kullanılabileceği, dosyanın tamamlanmış usul işlemleri ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır. Feragat, kabul ve sulh gibi maddi hakkı sona erdiren işlemler ıslahla düzeltilemez.

Artırılan Tutarın Alacak Kalemlerine Dağıtılması

Artırım dilekçesinde, toplam tutarın yanında farkın hangi kaleme ait olduğu ayrıca yazılır. İşçilik dosyasında kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacaklarının her biri kendi hesabıyla artırılır. Tazminat dosyasında geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik, tedavi ve bakım giderleri ayrı tutarlarla gösterilir. Tek bir tutar öne sürülüp kalemlerin mahkemeye bırakılması, artırımın hukuki sonucunu ve feragat sınırını belirsiz bırakır.

Artırım dilekçesi, bilirkişi hesabındaki kalemlerle sınırlıdır. Dava dilekçesinde talep sonucuna konu edilmeyen bir alacak kalemi, artırım yoluyla davaya eklenemez; bunun için tam ıslah yolu izlenir. Kısmi ıslah yalnızca mevcut kalemlerin tutarını artırmaya yarar. Dilekçedeki "fazlaya ilişkin haklar saklıdır" ibaresi de yeni bir kalem eklemeye yetmez.

Artırımın kalemlere dağıtımı faiz başlangıcını da etkiler. Ayrı kalemler için farklı temerrüt tarihleri söz konusu olabilir; bu nedenle artırım dilekçesinde kalem bazında tutar gösterilmesi, faiz hesabının denetlenebilir olmasını sağlar.

Zamanaşımı Koruması ve Faiz Başlangıcının Ayrılması

Artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Koruma, özel artırım işlemiyle birlikte doğar; yalnızca düşük tutarlı dava açmak, bakiye alacağın tamamını koşulsuz olarak korumaz. Artırım yapılmazsa bakiye alacak için zamanaşımı işlemeye devam eder. Dava tarihinde zaten zamanaşımına uğramış alacak, özel artırım yoluyla yeniden ileri sürülebilir hâle gelmez; hak düşürücü süreler de bu düzenlemeyle uzamaz.

Zamanaşımının dava tarihine götürülmesi, artırılan kısma dava tarihinden faiz işleyeceği anlamına gelmez. Faiz başlangıcı alacağın niteliğine, önceki temerrüt tarihine, özel kanun hükümlerine ve talebin kapsamına göre belirlenir. Dava dilekçesinde bakiye alacağa ilişkin temerrüt ihtarı varsa, artırılan kısım bakımından dilekçenin davalıya tebliği esas alınabilir. Böyle bir ihtar yoksa artırılan kısma faiz, kural olarak artırım tarihinden işler.

Faiz talebinin dilekçede yer alması, artırım dilekçesinde yeniden istenmesini gerektirmez; faiz istemi artırılan kısmı da kapsar. Buna karşılık faiz oranı ve başlangıç tarihinin kalem bazında ayrıştırılması, hüküm kurulurken hesabın denetlenebilmesi için gereklidir.

Artırımın harç boyutu, tahkikatın sona ermesinden önce planlanır. Artırılan tutar üzerinden hesaplanan nispi harcın peşin alınacak kısmı yatırılmadan artırım tamamlanmış sayılmaz; harç eksikliği mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Harç Planlaması ve Somut Dosyada Artırım Uygulaması

Artırım dilekçesinin harcı, davacının yargılama gideri riskini belirleyen kalemdir. Talep artırımı, daha önce ödenen harç dikkate alınarak yalnızca artırılan tutar üzerinden tamamlanır; başlangıçta ödenen harç yeniden hesaplanmaz. Nispi karar ve ilam harcı, kaynaklarda 2026 yılı için binde 68,31 olarak verilmiştir (Harçlar Kanunu m.30). Bu oran, ilgili dönem tarifesi ve dosyaya uygulanacak harç rejimi doğrulanmadan kesin oran olarak kullanılmaz.

Artırılan Tutar Üzerinden Harç Hesabı

Hesap iki adımda yapılır. Önce artırılan tutar nispi harç oranıyla çarpılarak toplam nispi harç bulunur. Ardından bu tutarın peşin alınacak kısmı yatırılır; nispi harcın tamamının peşin ödenmesi gerekmez. Peşin oranı dosyanın türüne göre değişir: genel alacak davalarında nispi harcın dörtte biri, ölüm ve cismani zarar davalarında yirmide biri peşin ödenir.

Yaygın hatalar bu iki adımın karıştırılmasından doğar. Artırım harcı, toplam dava değeri üzerinden değil, yalnızca artırılan fark üzerinden hesaplanır. Nispi harcın tamamını peşin yatırmak dosyaya fazla para sokmak demektir. Bedensel zarar dosyasında dörtte bir oranını uygulamak, peşin yükümlülüğü yirmide birden dört katına çıkarır. Maktu harçlı davalarda ise artırım için nispi harç yatırılmaz.

Harcın yatırılmaması artırımı tamamlanmış saymaz. Eksik harç mahkemece kendiliğinden gözetilir ve Harçlar Kanunu m.30 uyarınca tamamlama süresi verilir. Bu nedenle artırım dilekçesine peşin harcın yatırıldığına dair makbuz eklenir; harç tamamlanmadan dilekçenin usulüne uygun yapıldığı kabul edilmez.

Harç tutarı, artırımın kalemlere dağıtımıyla birlikte planlanır. Birden fazla alacak kalemi için tek bir toplam üzerinden harç hesaplanabilse de dilekçede kalem bazında tutar gösterilmesi, sonradan hangi kalemin ne kadar artırıldığının denetlenmesini sağlar. Yargılama gideri ve vekâlet ücreti de artırılan tutara göre yeniden şekillenir; davalı haksız çıkarsa bu giderler davalıya yükletilir, davacı haksız çıkarsa artırılan kısım için davacı üzerinde kalır.

Bedensel Zarar Dosyasında Somut Artırım Örneği

Trafik kazasından doğan cismani zarar davasında davacı dilekçeyi 50.000 TL üzerinden açar. Bilirkişi, maluliyet oranı ve kazanç kaydını değerlendirerek toplam zararı 750.000 TL olarak hesaplar. Aradaki 700.000 TL, dava dilekçesinde talep edilmediği için mahkemece kendiliğinden hüküm altına alınmaz; artırım yapılmadıkça davacı yalnızca 50.000 TL'ye hak kazanır.

Süreç şu sırayla yürütülür. Bilirkişi raporu tebliğ edilir, rapora itirazlar ve varsa ek rapor talebi değerlendirilir. Hesap kesinleştikten sonra, tahkikat sona ermeden artırım dilekçesi sunulur ve dilekçede fark kalem bazında yazılır. Artırım 700.000 TL'ye göre hesaplanan harç üzerinden tamamlanır.

Kaynak örnekte artırım farkı 700.000 TL, nispi harcı 47.817,00 TL olarak hesaplanmıştır. Cismani zarar davasında peşin ödenmesi gereken yirmide birlik kısım 2.390,85 TL, genel alacak davasında ise dörtte birlik kısım 11.954,25 TL tutarındadır. Rakamlar, kaynakta verilen oranların dosyaya uygulanabilmesi varsayımıyla örneklendirilmiştir; ilk ödeme yapıldıktan sonra bakiye, karar sonrası haksız çıkan tarafa yükletilir.

Artırım dilekçesinin tebliğinden itibaren davalı zamanaşımı def'inde bulunabilir. Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılsa da def'in ileri sürülmesi ve incelenmesi usulî bir adım olarak dosyada yer alır (HMK m.109/4).

Pratikte Dikkat Edilecekler Kontrol Listesi

  • Bilirkişi raporu, ek rapor ve rapora itirazlar tamamlanmadan artırım dilekçesini verme; tek artırım hakkı bu aşamalarla birlikte kullanılır (HMK m.109/4).
  • Daha önce talep artırımı veya kısmi ıslah yapılıp yapılmadığını dosyadan kontrol et; ikinci artırım kabul edilmez.
  • Artırım dilekçesinde toplam tutarın yanında her alacak kalemi için ayrı tutar göster.
  • Artırımdan sonra artırılan tutar üzerinden nispi harcı hesapla, peşin oranını dosya türüne göre seç (bedensel zararda yirmide bir, genel alacakta dörtte bir).
  • Peşin harcı yatırıp barkodlu makbuzu dilekçeye ekle; harç eksik kalırsa artırım tamamlanmış sayılmaz (Harçlar Kanunu m.30).
  • Tahkikatın henüz sona ermediğini duruşma tutanağından ve dosya safahatından teyit et; karar aşamasına geçilmişse artırım için usulî yol kalmamıştır.
  • Bilirkişi hesabının dilekçedeki tutarı aştığı her kalemi ayrı ayrı değerlendir; fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması yeni kalem eklenmesine yetmez.

İşçilik ve Tazminat Davalarında Sık Sorulan Sorular

Önceden Açılan Belirsiz Alacak Davası Devam Eder Mi?

Devam eder. Geçiş düzenlemesi, yürürlükten kaldırılmadan önce açılmış belirsiz alacak davalarında önceki hükmün uygulanmaya devam etmesini öngörür (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). Dosya sırf kanun değişikliği nedeniyle reddedilmez ve kendiliğinden kısmi davaya dönüşmez.

Koruma, davanın açıldığı tarihte belirsiz alacak davasının koşullarının incelenmesini ortadan kaldırmaz. Mahkeme, alacağın miktarının o tarihte tam ve kesin belirlenmesinin davacıdan beklenip beklenemeyeceğini önceki hüküm çerçevesinde değerlendirir (mülga HMK m.107). Koşullar yoksa hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden ret sonucu doğar.

Her İşçilik veya Tazminat Talebi Kısmi Davayla Mı İleri Sürülür?

Hayır. Kısmi dava, talep konusunun bölünebilir olduğu hâllerde bir seçenektir (HMK m.109/1). Belgelerle hesaplanan alacak tam tutarıyla istenir; kısmi talep yalnızca henüz kesin hesaplanamayan bölüm için kurulur. Her dosyada kısmi dava açılması zorunlu değildir.

Bir davada birden fazla alacak kalemi varsa her biri ayrı tutarla gösterilir (HMK m.110). Toplam tutar tek satırda yazıldığında, sonradan yapılan artırımın hangi kaleme ait olduğu dosyadan izlenemez. Tazminat dosyasında da geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik ve tedavi giderleri ayrı kalemler olarak ileri sürülür.

Talep Artırımı Islah Hakkını Tüketir Mi?

Tüketmez. Kısmi davada talep, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar bir defa artırılabilir (HMK m.109/4). Bu artırım ıslah işlemi sayılmadığından, ıslah hakkı başka usul düzeltmeleri için saklı kalır (HMK m.176).

İki kurum farklı sonuçlar doğurur. Artırım yalnızca mevcut alacak kalemlerinin tutarını yükseltir; dilekçede talep sonucuna konu edilmeyen yeni bir kalem bu yolla davaya eklenemez, bunun için tam ıslah yolu izlenir. Islahın kapsamı ile artırımın kapsamı bu noktada ayrılır.

Bilirkişi Ek Raporundan sonra Yeniden Artırım Yapılabilir Mi?

Yeni düzenleme bakımından yapılamaz. Artırım hakkı aynı davada bir kez kullanılır (HMK m.109/4). Ek rapor daha yüksek bir tutar belirlese bile ikinci artırım dilekçesi kabul edilmez; bu nedenle artırım zamanlaması, rapora itirazlar ve ek rapor ihtiyacı değerlendirildikten sonra yapılır.

Önceki belirsiz alacak rejiminde ek rapor sonrası ikinci artırıma ilişkin yargı uygulaması, mülga hüküm döneminde açılmış dosyalarla sınırlıdır (mülga HMK m.107). Bu kararlar, yeni artırım kuralının uygulandığı dosyalara genellenmez.

Artırılan Tutarın Faizi Dava Tarihinden Mi Başlar?

Başlamaz. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4); ancak bu sonuç faizin de aynı tarihten işleyeceği anlamına gelmez. Faiz başlangıcı alacağın niteliğine, temerrüt tarihine ve özel kanun hükümlerine göre belirlenir.

Dava dilekçesinde bakiye alacağa ilişkin temerrüt ihtarı bulunuyorsa, artırılan kısım bakımından dilekçenin davalıya tebliği esas alınabilir. Böyle bir ihtar yoksa artırılan kısma faiz, kural olarak artırım tarihinden işler. Faiz oranı ile başlangıç tarihi kalem bazında ayrıştırılarak yazılır.

Özetle Atılacak Adımlar

Dosya açılmadan önce hangi kalemin belgeyle hesaplandığı, hangisinin bilirkişi hesabına bağlı olduğu ayrılır; arabuluculuk tutanağı bu ayrıma göre kurulur. Dava açıldıktan sonra artırım hakkının kullanılıp kullanılmadığı dosyadan izlenir, rapor ve itirazlar tamamlandığında tahkikat kapanmadan artırım dilekçesi sunulur. Artırılan tutarın nispi harcı hesaplanır, peşin kısmı yatırılıp makbuzu dilekçeye eklenir (Harçlar Kanunu m.30). Yürürlükten önce açılmış belirsiz alacak dosyalarında ise önceki hüküm uygulanır ve talebin kesinleştirilmesi usulü buna göre yürütülür.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut dosyanız bakımından bağlayıcı hukuki görüş yerine geçmez.

Yazar Görseli
Müellif

Av. Ali Haydar GÜLEÇ

Güleç Hukuk Bürosu'nda 9 yıldır yöneticilik ve avukatlık yapmaktadır.