Deprem sonrasında DASK tazminatınız reddedildi mi ya da eksik mi ödendi? Zeyilname eksikliği, güncel olmayan tarife ve yanlış hasar tespiti nedeniyle yaşanan mağduriyetlerde izlenmesi gereken hukuki adımları, Sigorta Tahkim Komisyonu başvuru sürecini ve zamanaşımı sürelerini bu rehberde bulabilirsiniz.

Zorunlu Deprem Sigortasının Hukuki Temeli ve Kapsamı

Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından sunulan Zorunlu Deprem Sigortası, Türkiye'de deprem riskine karşı binaların güvence altına alınmasını amaçlayan, yasal çerçevesi ve sınırları kanunla çizilmiş kamusal bir sigorta mekanizmasıdır. Bu sigorta türü, sosyal devlet ilkesinin ve afet yönetimi politikalarının bir gereği olarak kâr amacı gütmeyen bir yapıda tasarlanmış olup taşınmaz maliklerine hukuki ve finansal koruma sağlar.

DASK Sigortasının Yasal Mevzuatı

Zorunlu Deprem Sigortası’nın kurumsal ve hukuki temelleri ilk olarak 587 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile atılmıştır. 1999 Marmara Depremi sonrası oluşan acil hukuki ve ekonomik ihtiyaçlar doğrultusunda yürürlüğe giren bu KHK, Doğal Afet Sigortaları Kurumu'nun kurulmasını ve sistemin işleyiş esaslarını belirlemiştir.

Zaman içerisinde sistemin aksayan yönlerini gidermek ve hukuki altyapıyı daha sağlam esaslara bağlamak amacıyla 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kabul edilmiş ve yürürlüğe girmiştir. Günümüzde DASK’ın yapısı, işleyişi, tazminat sorumluluğu ve sigorta yükümlülüğü temel olarak 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu hükümlerine tabidir.

Sigorta kapsamına girecek taşınmazların niteliğinin belirlenmesinde ise 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri esas alınmaktadır. Bu mevzuat hükümleri bir arada değerlendirildiğinde Zorunlu Deprem Sigortası’na tabi olan yapılar şu şekilde sıralanmaktadır:

• 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler,
• Tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi mesken olarak inşa edilmiş binalar,
• Bu binalar içinde yer alan ve ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümler,
• Doğal afetler nedeniyle devlet tarafından yaptırılan veya sağlanan kredilerle inşa edilen meskenler.

Tapusuz olan, henüz cins tashihi yapılmamış ancak kat irtifakı kurulmuş binalar da bu kapsamda değerlendirilmektedir. Buna karşın, kamu binaları ve köy yerleşim alanlarında yapılan binalar gibi belirli yapılar özel kanuni düzenlemeler gereği zorunluluk kapsamı dışında tutulabilmektedir.

Teminat Dâhilindeki Yapı Unsurları ve İstisnalar

Zorunlu Deprem Sigortası, depremin doğrudan yol açtığı maddi zararlar ile deprem sonucu meydana gelen yangın, infilak, tsunami veya yer kaymasının binada oluşturduğu fiziki hasarları poliçe limitleri dâhilinde teminat altına alır. Sigorta teminatı, yalnızca bağımsız bölümün iç alanını değil, binanın bütünlüğünü sağlayan tüm taşıyıcı ve ana unsurları kapsar.

Söz konusu sigorta koruması kapsamına giren başlıca yapı unsurları şunlardır:

• Binaların temelleri ve ana duvarları,
• Bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, bahçe duvarları ve istinat duvarları,
• Tavan ve tabanlar, merdivenler, asansörler, sahanlıklar ve koridorlar,
• Çatılar, bacalar ve yapının benzeri tamamlayıcı temel bölümleri.

Zorunlu Deprem Sigortası poliçelerinde tazminat hesaplanırken ve ödeme aşamasına geçildiğinde dikkate alınan en kritik hukuki düzenlemelerden biri muafiyet uygulamasıdır. Mevzuat uyarınca, her bir hasar olayında sigorta bedelinin belirli bir oranı oranında kesinti yapılmaktadır. Bu doğrultuda Zorunlu Deprem Sigortası poliçelerinde %2 tenzili muafiyet esası uygulanır. Bu kural uyarınca, hesaplanan toplam hasar miktarından sigorta bedelinin %2'si oranındaki tutar düşülmekte ve kalan miktar tazminat olarak hak sahibine ödenmektedir.

Sigortanın kapsamı kanunen bina yapısı ve bina bütünlüğünü oluşturan unsurlarla sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla aşağıdaki kalemler DASK teminatının ve sorumluluğunun tamamen dışında kalmaktadır:

• Evde bulunan eşyalar, mobilyalar ve taşınır mallar,
• Enkaz kaldırma masrafları,
• Kar kaybı, iş durması ve kira yoksunluğundan doğan dolaylı zararlar,
• Alternatif ikametgah veya iş yeri masrafları,
• Bedeni zararlar, yaralanma ve vefat tazminatları,
• Binadaki deprem kaynaklı olmayan, bakımsızlık veya malzeme kusurundan ileri gelen yıpranma ve hasarlar.

Zorunlu Deprem Sigortası, yapının ana elemanlarını güvenceye alarak afetin getirdiği doğrudan maddi yıkımı telafi etmeyi amaçlayan kanuni bir teminat sistemidir.

DASK Ödeme Reddi ve Eksik Ödeme Nedenleri

Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) kapsamında meydana gelen zararların tazmin edilmesi sürecinde, sigortalılar ile Doğal Afet Sigortaları Kurumu arasında ciddi hukuki uyuşmazlıklar yaşanmaktadır. Deprem sonrasında tazminat taleplerinin tamamen reddedilmesi veya hak edilenin altında eksik ödeme yapılması, sıklıkla poliçe limitlerinin güncellenmemesi, mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlal edilmesi ve ekspertiz süreçlerindeki teknik hatalardan ileri gelmektedir.

Aydınlatma Yükümlülüğü ve Zeyilname Sorunu

Deprem sigortası poliçelerinde teminat limitleri ve metrekare birim maliyetleri yıllık veya dönemsel tarifelerle güncellenmektedir. Ancak enflasyon ve yapı maliyetlerindeki artışlar nedeniyle tarife yükseltildiğinde, mevcut poliçelerin yeni tarifeye uyarlanması için zeyilname yapılması gerekmektedir. Hukuki uyuşmazlıkların ana odak noktalarından biri, zeyilname yapılmadığı gerekçesiyle sigortalıya eski tarife üzerinden eksik tazminat ödenmesidir.

Sigortacının ve kurumun bu süreçte sigortalıyı bilgilendirme zorunluluğu bulunmaktadır. Türk Ticaret Kanunu'nun aydınlatma yükümlülüğünü düzenleyen maddesi (TTK m.1423) uyarınca, sigorta ettirene sözleşmenin kurulması esnasında ve devamında hak ve yükümlülüklerinin, tarifedeki değişikliklerin ve zeyilname zorunluluğunun yazılı olarak bildirilmesi hukuki bir zorunluluktur. Sigorta ettirene bu bildirimlerin yapılmadığı veya aydınlatma yükümlülüğünün ihlal edildiği durumlarda, eski tarife üzerinden yapılan ödemeler hukuken eksik ödeme niteliği taşır.

Normal şartlarda sigortacının tazminat ödeme sorumluluğunun üst sınırı, Türk Ticaret Kanunu (TTK m.1461) ve Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları B.3.1 maddesi gereğince poliçede yazılı sigorta bedeli ile sınırlandırılmıştır. Ancak aydınlatma yükümlülüğünün (TTK m.1423) gereği gibi yerine getirilmediği hallerde, sigortalının eksik kalan tazminat miktarını yeni tarife üzerinden talep etme ve bu hususu iddia ederek yasal yollara başvurma hakkı doğmaktadır. Sigortalılar, bilgilendirme yapılmadığını ileri sürerek eski ve yeni tarife arasındaki bedel farkının ödenmesini talep edebilmektedir.

Ekspertiz Hataları ve Hasar Derecesi Uyuşmazlıkları

DASK tazminat süreçlerinde karşılaşılan bir diğer temel eksik ödeme ve red nedeni ise ekspertiz incelemelerindeki teknik eksiklikler ve yanlış değerlendirmelerdir. Deprem sonrasında binada meydana gelen hasarın boyutunu, niteliğini ve yapının durumunu tespit etmek amacıyla atanan eksperlerin hazırladığı raporlar, tazminat miktarının belirlenmesinde esas alınmaktadır. Ancak uygulamada sıklıkla hatalı değerlendirmeler yapılmaktadır.

Ekspertiz hataları ve buna bağlı uyuşmazlıklar başlıca şu hususlarda yoğunlaşmaktadır:

• Hasar Derecesinin Yanlış Tespiti: Ağır hasarlı veya yıkılması gereken orta hasarlı binaların yüzeysel bir incelemeyle "hafif hasarlı" olarak nitelendirilmesi veya pert (tam hasar) taleplerinin haksız yere reddedilmesi.
• Yapı Elemanlarının Kapsam Dışı Bırakılması: Depremin doğrudan neden olduğu temeller, kolonlar, kirişler, ana taşıyıcı duvarlar, çatı ve bacalar gibi ortak kullanım ve yapı unsurlarındaki hasarların göz ardı edilmesi; zararın depremden değil, binanın bakımsızlığından veya zemin yapısından kaynaklandığının iddia edilerek ödemenin reddedilmesi.
• Metrekare ve Yapı Sınıfı Hataları: Taşınmazın brüt yüzölçümünün (metrekare) yanlış hesaplanması veya bina yapı tarzının sisteme eksik girilmesi neticesinde poliçe bedelinin ve dolayısıyla ödenecek tazminatın düşük kalması.
• Maliyet Hesaplama Tutarsızlıkları: Hasarlı yapı unsurlarının onarım ve yeniden yapım maliyetlerinin güncel piyasa koşullarının ve reel inşaat maliyetlerinin çok altında hesaplanması.

Ekspertiz raporlarında yapılan bu tür maddi ve teknik hatalar, sigortalılara sunulan tazminat tekliflerinin gerçek zararın çok altında kalmasına yol açar. Hak kaybına uğrayan sigortalıların, ekspertiz raporundaki tutarsızlıkları tespit ederek bağımsız incelemeler yaptırması ve bu teknik verilerle hukuki itiraz süreçlerini başlatması gerekmektedir.

Başvuru Yolları ve Zamanaşımı Süreleri

Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) kapsamında deprem ve deprem kaynaklı felaketler sonrasında ortaya çıkan zararların tazmini sürecinde, Sigorta Kurumu tarafından talebin tamamen reddedilmesi, eksik ödeme yapılması veya güncel tarife artışlarının zeyilname yapılmadığı gerekçesiyle yansıtılmaması durumlarında hak sahiplerinin başvurabileceği yasal çözüm mekanizmaları bulunmaktadır. Bu süreçlerin hukuki altyapısı temel olarak 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ve Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları hükümlerine dayanmaktadır. Hak kaybı yaşanmaması ve tazminatın eksiksiz tahsili için kanunda ve genel şartlarda öngörülen başvuru usullerine ve zamanaşımı sürelerine tam uyum sağlanması zorunludur.

Sigorta Tahkim Komisyonu İnceleme Süreci

Sigorta sözleşmelerinden ve Zorunlu Deprem Sigortası poliçelerinden doğan uyuşmazlıkların mahkeme sürecine kıyasla daha hızlı ve uzmanlaşmış bir organ tarafından çözüme kavuşturulması amacıyla 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu teşkil edilmiştir. DASK ile sigortalı veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler arasındaki hukuki uyuşmazlıklar bu Komisyon nezdinde bağımsız sigorta hakemleri tarafından incelenir.

Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru sürecinde ve yargılama aşamasında izlenmesi gereken usul adımları şu şekildedir:

• Zorunlu Doğrudan Başvuru Şartı: Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuruda bulunabilmek için uyuşmazlık konusu tazminat talebinin öncelikli olarak DASK'a yazılı olarak iletilmiş olması gerekmektedir. Kurumun talebi reddetmesi, eksik ödeme yapması veya kanuni süre içinde yazılı yanıt vermemesi hâlinde Komisyona başvuru hakkı doğar.
• Dosya Üzerinden Yargılama Usulü: Komisyona yapılan başvurular kural olarak dosya üzerinden değerlendirilir. Hakemler, tarafların dilekçelerini, poliçe örneklerini, UAVT adres koduna bağlı bina bilgilerini ve sunulan delilleri dosya bazında inceler.
• Teknik ve Hukuki İnceleme: Yapıdaki hasar derecesinin (hafif, orta, ağır) veya bina metrekare birim maliyetlerinin hatalı tespiti gibi durumlarda Komisyon, dosya kapsamındaki ekspertiz raporlarını ve bağımsız bilirkişi mütalaalarını dikkate alarak karara varır.

Tahkim başvurularında sunulacak dilekçede, DASK tarafından ödenen miktar ile Poliçe ve Genel Şartlar uyarınca ödenmesi gereken gerçek zarar arasındaki fark açıkça gösterilmeli; bina durumu, tapu kaydı, fotoğraf ve varsa bağımsız eksper raporları başvuruya eklenmelidir.

Mahkeme Yoluyla Tazminat İstem ve Zamanaşımı

Sigorta Tahkim Komisyonu yolunun tercih edilmediği veya genel adli yargı düzeninde hakkın aranmak istendiği senaryolarda, sigortalılar DASK aleyhine Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemelerinde tazminat davası açma hakkına sahiptir. Mahkeme nezdinde açılan davalarda, mahkemece atanan inşaat mühendisleri ve sigorta uzmanı bilirkişiler marifetiyle binadaki taşıyıcı sistem, duvar, çatı ve temel hasarları yeniden tespit edilerek ödenmesi gereken tazminat miktarı hükme bağlanır.

Hukuki süreçte hak arama hürriyetini doğrudan etkileyen süreler ve bunların hukuki niteliği şu şekildedir:

• 15 İşgünü Bildirim Süresinin Hukuki Niteliği: Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları uyarınca rizikonun gerçekleştiğini haber verme borcu kapsamında belirtilen 15 işgünü süresi, hak düşürücü bir süre veya zamanaşımını kısıtlayan bir yasal engel niteliğinde değildir. Bu düzenleme, zararın büyümesini önlemek ve acil tedbirlerin alınmasını sağlamak amacına yöneliktir. Dolayısıyla DASK'a ihbarın 15 işgünlük süre geçtikten sonra yapılmış olması, tek başına tazminat hakkının düşmesine veya talebin reddedilmesine hukuki gerekçe oluşturmaz.
• Yasal Zamanaşımı Süresi: Zorunlu Deprem Sigortası poliçesinden kaynaklanan tüm tazminat ve hak taleplerinde yasal zamanaşımı süresi 2 yıl olarak uygulanmaktadır. Hak sahiplerinin zararın varlığını ve miktarını öğrendiği tarihten itibaren başlayan bu 2 yıllık süre dolmadan adli yargıda dava açması veya Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurması şarttır.

Tazminatın artırılması ve mağduriyetlerin giderilmesi adına, sigortalıların ekspertiz raporlarındaki tutarsızlıkları belgelemesi, bina ruhsatı ve hasar fotoğrafları ile birlikte 2 yıllık zamanaşımı süresini geçirmeden yetkili mercilere başvurması hak kaybını önlemek açısından kritik önem taşımaktadır.

Yargı Kararları Işığında DASK Uyuşmazlıkları

Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) kapsamında meydana gelen hukuki uyuşmazlıkların temel dayanağını 13 Mayıs 2011 tarihli ve 27933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları ve 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu oluşturmaktadır. Uygulamada, deprem sonrası gerçekleşen tazminat ödemelerinde eksik ödeme yapılması, zeyilname düzenlenmemesi sebebiyle eski tarife üzerinden işlem tesis edilmesi veya poliçede yer alan muafiyet maddelerinin hatalı tatbik edilmesi neticesinde sigortalılar ile kurum arasında ciddi ihtilaflar yaşanmaktadır. Yüksek mahkeme içtihatları, söz konusu uyuşmazlıkların çözümünde hem tazminat miktarının tespiti hem de görevli ve yetkili yargı mercilerinin belirlenmesi noktasında emsal nitelikte ilkeler ortaya koymaktadır.

Eski ve Yeni Tarife Farklarına İlişkin İçtihatlar

Deprem öncesinde enflasyon ve inşaat maliyetlerindeki artışlara paralel olarak güncellenen DASK tarifeleri, sigorta ettirenin bilgilendirilmesi ve zeyilname yapılması zorunluluğunu gündeme getirmektedir. Sigortacının aydınlatma yükümlülüğünü düzenleyen Türk Ticaret Kanunu (TTK m.1423) uyarınca, zeyilname yapılması gerektiği kendisine yazılı olarak bildirilmeyen sigortalılar, eski tarife üzerinden yapılan ödemeleri kabul etmeyerek yeni tarife arasındaki farkı talep edebilmektedir.

Bununla birlikte, poliçe limitleri ve yasal kesintiler çerçevesinde DASK'ın azami sorumluluk sınırı Türk Ticaret Kanunu (TTK m.1461) ve Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları (B.3.1) ile çizilmiştir. Yargıtay içtihatlarında, poliçe limitinin tamamının ve yasal muafiyetlerin eksiksiz şekilde uygulandığı durumlarda kurumun sorumluluğunun sona erdiği açıkça vurgulanmaktadır.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2024/12505 E., 2025/2466 K. "06 ŞUBAT 2023 TARİHİNDE MEYDANA GELEN DEPREMDE DASK TARAFINDAN MUAFİYET DÜŞÜLDÜKTEN SONRA KALAN SİGORTA BEDELİNİN TAMAMI DAVACIYA ÖDENDİĞİNDEN DASK’IN SORUMLULUĞU BULUNMAMAKTADIR."

İlgili Yargıtay kararından da anlaşılacağı üzere; sigorta sözleşmesinde kararlaştırılan tenzili muafiyet oranı düşüldükten sonra azami sigorta bedelinin tamamı hak sahibine ödendiği takdirde, kurumun tazminat yükümlülüğü eksiksiz olarak yerine getirilmiş sayılmaktadır. Tarife değişikliklerinde aydınlatma yükümlülüğünün ihlal edildiği iddiasıyla Sigorta Tahkim Komisyonu veya genel mahkemeler nezdinde açılacak davalarda, ödenen tutarın poliçe limitini karşılayıp karşılamadığı ve muafiyet hesaplamasının mevzuata uygunluğu titizlikle incelenmektedir.

İçtihatlarda Görevli ve Yetkili Mahkeme Tespiti

DASK tazminat taleplerinin reddi veya eksik ödeme yapılması hallerinde başvurulacak hukuki yollar ve bu süreçte görevli/yetkili mercilerin tespiti hak kayıplarının önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır. Sigortalılar, uyuşmazlığın çözümü için alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olan Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabileceği gibi genel mahkemelerde de dava açabilirler.

• Sigorta Tahkim Komisyonu Başvurusu: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca kurulan Komisyon, üye sigorta kuruluşları ile sigortadan menfaat sağlayan kişiler arasındaki uyuşmazlıkları ilke olarak dosya üzerinden ve hızlı bir süreçle karara bağlamaktadır.
• Mahkeme Yolu ve Görevli Mahkeme: Adli yargı yolunun tercih edilmesi halinde, dava konusu sigorta ilişkisinin ticari niteliği ve taraf sıfatlarına göre Asliye Ticaret Mahkemeleri veya Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir.
• Yetkili Mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi veya sigorta şirketinin/kurumun merkezinin bulunduğu yer mahkemeleridir (Örneğin; İstanbul Anadolu Yakası'ndaki taşınmazlar açısından İstanbul Anadolu Adliyesi mahkemeleri yetkilidir).

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/4210, K. 2015/4535

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları çerçevesinde; sigorta sözleşmesinden doğan tazminat alacaklarında görevli mahkemenin doğru tespiti, davanın usulden reddedilmemesi ve yargılama sürecinin makul sürede tamamlanması için zorunludur. DASK'a karşı açılacak davalarda ve yapılan itirazlarda, zararın gerçekleştiği tarihten itibaren başlayan 2 yıllık yasal zamanaşımı süresine ve poliçe genel şartlarında belirtilen bildirim usullerine riayet edilmesi yargı mercileri tarafından öncelikli usuli inceleme konusu yapılmaktadır.

Zorunlu Deprem Sigortası uyuşmazlıklarında; poliçe limitleri, güncel tarife zeyilnameleri, ekspertiz raporlarındaki hasar derecesi tespitleri ve %2 tenzili muafiyet gibi teknik unsurlar tazminat miktarını doğrudan etkilemektedir. Sigortalıların hak kaybına uğramaması adına ekspertiz raporlarına süresi içerisinde itiraz etmesi, bağımsız teknik tespitler yaptırması ve 2 yıllık zamanaşımı süresini aşmadan Sigorta Tahkim Komisyonu veya görevli yargı mercileri nezdinde hukuki süreçleri başlatması gerekmektedir.