Türkiye'ye Dönen Gurbetçilere 20 Yıllık Vergi İstisnası: GVK Mükerrer 20/D Kimleri Kapsıyor?

Türkiye'ye Dönen Gurbetçilere 20 Yıllık Vergi İstisnası: GVK Mükerrer 20/D Kimleri Kapsıyor?

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/D maddesi, 4 Haziran 2026’da yayımlanan 7582 sayılı Kanunla getirilmiştir. Hüküm, 1 Ocak 2026’dan itibaren Türkiye’de yerleşmiş sayılan ve önceki son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgâhı ile gelir vergisi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerin yurt dışı kazanç ve iratlarını yirmi yıl gelir vergisinden istisna eder. Bu metinde kimlerin girebildiği, ücret ile ticari kazancın neden engel olduğu, istisna belgesinin süresi, beyanname ve mahsup yasağı ile veraset ve intikal vergisindeki yüzde 1 oranı açıklanır. Almanya ve Hollanda örnekleri, Türkiye mukimliğinin kaynak ülkedeki vergi hakkını ve çifte mukimlik sonucunu ortadan kaldırmadığını gösterir. Belçika’da yaşayan kişi için de ölçüt vatandaşlık değil, kanuna göre Türkiye’de yerleşmiş sayılmaktır.

Mükerrer 20/d Kimleri Kapsar ve Ne Zaman Uygulanır

4 Haziran 2026 tarihli ve 33270 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7582 sayılı Kanun, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na (GVK) mükerrer 20/D maddesini eklemiştir. Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişi, yerleşmeden önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgâhı ve vergi mükellefiyeti bulunmuyorsa, Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratlar yirmi yıl gelir vergisinden müstesnadır (GVK mükerrer m.20/D). Hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girer ve 1 Ocak 2026'dan itibaren Türkiye'de yerleşmiş sayılanlara uygulanır (7582 sayılı Kanun m.14/a).

Gerçek Kişiler ve Vatandaşlığın Rolü

İstisna gerçek kişiye tanınır. Kurumlar vergisi mükellefleri yararlanamaz (GVK mükerrer m.20/D). Ortaklarının gerçek kişi olması, kurumu bu madde kapsamına almaz. Had yoktur. Şartlar gerçekleşirse istisna, Türkiye dışında elde edilen kazanç ve iradın tamamını kapsar.

4 Temmuz 2026 tarihli ve 33300 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin 3. maddesinin 10. fıkrası, vatandaşlığın önemli olmadığını belirtir (GVGT Seri No: 333 m.3/10). Şartları taşıyan yabancı gerçek kişi tam mükellef olarak yararlanır. Türk vatandaşlığı, yerleşmeden önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgâhı veya vergi mükellefiyeti bulunan kişiyi kapsama almaz.

Türkiye'de yerleşmiş olanların yurt içi ve yurt dışı kazançlarının tamamı kural olarak vergilendirilir (GVK m.3). Mükerrer 20/D, bu yükümlülüğü yalnız Türkiye dışında elde edilen kazanç ve iratlar bakımından sınırlar. Türkiye'de elde edilen kazanç ve irat istisnanın dışında kalır ve genel hükümlere göre vergilendirilir.

Yerleşmiş sayılmayan kişinin yurt dışı kazancı, GVK m.3 uyarınca Türkiye'de vergilendirilmez. Bu sonuç mükerrer 20/D'den doğmaz. İstisna belgesini almış kişi sonradan Türkiye mukimi olmaktan çıkarsa, yurt dışı kazancı yine Türkiye'de vergilendirilmez. Mukimlik sürdükçe istisna, yirmi yıl boyunca yurt dışı kazanç ve iratla sınırlı kalır.

1 Ocak 2026 Başlangıcı ve 2025 Yerleşmeleri

Mükerrer 20/D, 21 Mayıs 2026'da kabul edilen 7582 sayılı Kanunun 4. maddesiyle eklenmiştir. Teklifin TBMM esas numarası 2/3669'dur. 21 Mayıs 2026'daki kabul, tek başına yürürlüğü başlatmaz. Yürürlük, 4 Haziran 2026 tarihli ve 33270 sayılı Resmî Gazete'deki yayıma bağlıdır.

  1. maddenin (a) bendi, yürürlükten ayrı bir uygulama tarihi koyar ve hükmü 1 Ocak 2026'dan itibaren yerleşmiş sayılanlara uygular (7582 sayılı Kanun m.4, m.14/a). 333 Seri No.lu Tebliğ'in 3. maddesinin 3. fıkrası, hükmün 1 Ocak 2026'dan itibaren yerleşmiş sayılanlara yayımı tarihinde uygulandığını gösterir (GVGT Seri No: 333 m.3/3).

1 Ocak 2026 ile 4 Haziran 2026 arasında, bu tarihler dâhil, yerleşmiş sayılan kişi madde dışında bırakılmaz. 4 Haziran 2026'dan sonra yerleşmiş sayılan kişi de 1 Ocak 2026 eşiğinin içindedir. Kanun metni, bu tarihten sonraki yerleşmeler için bir bitiş yılı göstermez. Tarih, her kişinin kendi yerleşmiş sayılma tarihidir. Son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgâh ve vergi mükellefiyeti bulunmaması bu tarihle birlikte aranır. Şartlardan biri eksikse mükerrer 20/D uygulanmaz.

2025'te yerleşmiş sayılan kişi maddeye girmez. Yerleşmiş sayılma 1 Ocak 2026'dan önce tamamlanmışsa, kişinin 2026 ve izleyen yıllarda Türkiye'de oturmaya devam etmesi bu sonucu değiştirmez. Kapsama girmeyen kişinin yurt dışı kazancı, yerleşmiş sayılma sürdüğü sürece GVK m.3'e göre vergilendirilir. 1 Ocak 2026 eşiğini karşılayan kişide de istisna kendiliğinden başlamaz. 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, yararlanmayı tarha yetkili vergi dairesinden alınacak istisna belgesine bağlar.

2026'da yerleşmiş sayılan Türk vatandaşı ile aynı yıl yerleşmiş sayılan yabancı, önceki son üç takvim yılı şartını da taşıyorsa kişi ve tarih şartını karşılar. 2025'te yerleşmiş sayılmış olmaları hâlinde her ikisi de madde dışında kalır. Bu kişilerin ortağı olduğu kurum, onların yerleşmesine bağlı olarak istisnaya girmez.

Son Üç Takvim Yılında İkamet ve Mükellefiyet Şartı

Yerleşilen yıldan önceki üç tam takvim yılında Türkiye'de ikametgâhın ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20/D maddesinin şartıdır (GVK mükerrer m.20/D). İkametgâh bu yıllardan birinde varsa şart gerçekleşmez. Vergi mükellefiyetinin engel sayılması, gelirin türüne bağlıdır (GVK mükerrer m.20/D/2).

Süre, yerleşilen günden geriye dönük 36 ay olarak hesaplanmaz. Ölçü, yerleşilen yıldan önceki üç tam takvim yılıdır. 2 Mart 2028'de yerleşen kişi 2025, 2026 ve 2027 yılları üzerinden değerlendirilir. Bu yıllardan birinde ikametgâh veya engelleyici gelir vergisi mükellefiyeti varsa istisna belgesi verilmez.

2022'de ikametgâhı olup 10 Kasım 2024'te Türkiye'den ayrılan ve 2027'de yerleşen kişi belge alamaz (GVGT Seri No: 333 Örnek 4). 2027'de yerleşen kişi için sınanan yıllar 2024, 2025 ve 2026'dır. 10 Kasım 2024'e kadar süren ikametgâh, 2024 takvim yılına girer. Ayrılışın kasım ayında kalması, bu yılı üç yıl hesabının dışında bırakmaz.

2023, 2024 ve 2025 yıllarında ikametgâhı ve vergi mükellefiyeti bulunmayıp 12 Temmuz 2026'da yerleşen kişi belge alır (GVGT Seri No: 333 Örnek 1). 2026 takvim yılında yerleşildiğinde bakılan yıllar 2023, 2024 ve 2025'tir. Sınanan yıllar, yerleşilen takvim yılına göre belirlenir.

Engel, yerleşmeden önceki döneme ilişkindir (GVK mükerrer m.20/D/2). Son üç takvim yılında ikametgâh ve engelleyici mükellefiyet yoksa, yerleştikten sonra Türkiye'de ticari faaliyete başlamak belgeye engel olmaz. 15 Ağustos 2026'da yerleşen, 20 Ekim 2026'da kumaş imalatı atölyesini devralan ve 20 Aralık 2026'da başvuran kişi, 2023, 2024 ve 2025'te ikametgâhı ile mükellefiyeti yoksa belge alır.

Engel Sayılmayan İrat ve Değer Artışı Kazancı

Kapsama girmeden önce yalnız gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle oluşan mükellefiyet engel değildir (GVK mükerrer m.20/D/2). Bu üç gelir için beyanname verilmiş olması, üç yıl şartını tek başına bozmaz.

7 Mayıs 2026'dan itibaren kira beyan eden ve 2028'de yerleşen kişi belge alabilir (GVGT Seri No: 333 Örnek 5). Mükellefiyet yalnız gayrimenkul sermaye iradından doğmuştur. 2028 yerleşmesinde sınanan yıllar 2025, 2026 ve 2027'dir. 2026'daki kira beyanı bu yıllara girer ve engel sayılmaz.

2027'de Almanya'dan yerleşen kişinin 2025 ve 2026'da kira, değer artışı kazancı ve kâr payı için beyanname vermesi de belgeye engel olmaz. Kira gayrimenkul sermaye iradı, kâr payı menkul sermaye iradıdır. Bu iki irat ve değer artışı kazancı, fıkra 2'de engel dışında bırakılmıştır.

İkametgâh bulunan takvim yılında gelirin türü belgeye imkân vermez. Gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı olsa bile, son üç takvim yılından birinde Türkiye'de ikametgâh varsa şart gerçekleşmez. İrat mükellefiyeti, ikametgâh şartının yerine geçmez.

Engel Sayılan Ücret, Ticaret ve Serbest Meslek

Ücret, serbest meslek kazancı ve ticari kazanç mükellefiyeti engeldir (GVK mükerrer m.20/D/2). Bu mükellefiyetler de yerleşilen yıldan önceki üç tam takvim yılı üzerinden aranır. Yıllardan birinde bunlardan birinin bulunması, istisna belgesi verilmesine yeter.

Tebliğ, tek işverenden tevkifata tabi ücreti de engel sayar (GVGT Seri No: 333 Örnek 6). 2026'da bu ücreti elde edip 2028'de yerleşen kişi belge alamaz. Ücretin beyannameyle beyan edilmesi, işveren sayısının bir veya birden fazla olması ve tevkifatın bulunup bulunmaması sonucu değiştirmez. Son üç takvim yılında ücretin elde edilmesi yeterlidir.

GVK m.23/14 kapsamında döviz olarak ödenen ücret gelir vergisinden istisna olsa da, Türkiye'deki irtibat ofisinde çalışıp bu ücreti elde eden kişiye mükerrer 20/D belgesi verilmez (GVK m.23/14). Son üç takvim yılında tam veya dar mükellef olarak Türkiye'de ikamet edip çalışmış ve ücret almış kişi de kapsama alınmaz.

1 Ocak 2026'dan itibaren ticari kazanç mükellefi olup 2028'de yerleşen kişiye belge verilmez (GVGT Seri No: 333 Örnek 7). Bu yerleşmede sınanan yıllar 2025, 2026 ve 2027'dir. 2026'da başlayan ticari kazanç mükellefiyeti bu yıllardan birine girdiği için şart gerçekleşmez.

1 Ocak 2023'te başlayıp 2025'te süren ticari kazanç mükellefiyeti de engeldir. Finlandiya'dan 15 Nisan 2027'de yerleşen kişide mükellefiyet, bakılan 2024, 2025 ve 2026 yıllarından 2025'te devam ettiği için belge verilmez. Serbest meslek kazancı mükellefiyeti de belgenin verilmesine engeldir (GVK mükerrer m.20/D/2). Son üç takvim yılından birinde bu mükellefiyet varsa kişiye istisna belgesi verilmez.

Yerleşmiş Sayılma, İstisna Belgesi ve Başvuru Süreleri

Yararlanmak, başvuru anında 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre Türkiye'de yerleşmiş sayılmaya ve tarha yetkili vergi dairesinden süresinde "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi" alınmasına bağlıdır (GVK m.4; GVGT Seri No: 333 m.3/2, m.3/4). Süre, yerleşilen takvim yılının sonuna kadardır. Yerleşme Kasım veya Aralık ayına rastlarsa başvuru, izleyen yılın Şubat ayı sonuna kadar yapılır.

Yerleşmiş Sayılmanın Ölçütleri

İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar ile bir takvim yılında devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar yerleşmiş sayılır (GVK m.4). Geçici ayrılma bu süreyi kesmez. İkametgâh, sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir ve birden fazla olamaz (4721 sayılı Kanun m.19).

Yurt dışındaki Türk vatandaşı için ayrıca ikamet veya çalışma izni aranmaz. Yaşam merkezinin Türkiye'ye taşınması, Türkiye'de ikametgâh kurulması veya kanundaki sürelerle fiilen bulunulması yerleşmiş sayılmayı mümkün kılar. Yabancının Türkiye'de yasal olarak bulunması gerekir. İstisna, 6458 sayılı Kanundaki izne göre değil, GVK m.4'teki yerleşmiş sayılmaya göre sınanır.

Belli ve geçici görevle gelen iş, ilim ve fen adamları, uzmanlar, memurlar ve basın mensupları ile tahsil, tedavi, istirahat veya seyahat için gelenler altı ayı aşsa da yerleşmiş sayılmaz. GVK m.5 yalnız yabancılara uygulanır. Bu kişiler dar mükellef kalır ve istisnadan yararlanamaz (GVK m.5, m.6).

Tedavi, tahsil veya seyahat için gelip altı ayı aşan yabancı yerleşmiş sayılmaz ve istisna belgesi alamaz. Aynı kalış, Türkiye'de ikametgâhını kuran Türk vatandaşı bakımından m.5 engeli doğurmaz. Bu kişi GVK m.4'e göre yerleşmiş sayılır.

Ne Türkiye'de ikametgâhı bulunan ne de bir takvim yılında devamlı olarak altı aydan fazla oturan kişi yerleşmiş sayılmaz. Başvuru ancak yerleşmiş sayılmadan sonra yapılır (GVGT Seri No: 333 m.3/2). Altı aydan fazla oturmada hangi günün yerleşme günü sayılacağı 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde açıklanmamıştır.

İstisna Belgesi ve Hak Düşürücü Süre

Kanun, belge şartını ve uygulama usulünü Hazine ve Maliye Bakanlığına bırakmıştır (GVK mükerrer m.20/D/7). Tebliğ, belgenin tarha yetkili vergi dairesinden alınmasını zorunlu tutar. Belgeyi vergi dairesi müdürü imzalar. Örneği Tebliğ eki EK-1'dedir (GVGT Seri No: 333 m.3/4).

Daire, ikametgâh ve mükellefiyet şartını mükellefiyet kayıtları ile MERNİS üzerinden kontrol eder. Çalışma izin belgesi veya başka bir belge istenmez.

12 Temmuz 2026'da yerleşen kişinin son günü 31 Aralık 2026'dır. 3 Kasım 2026'da yerleşenin son günü 28 Şubat 2027, 20 Aralık 2027'de yerleşenin son günü 29 Şubat 2028'dir. 15 Ağustos 2026'da yerleşip 30 Kasım 2026'da başvuran ve 2023, 2024 ve 2025 yıllarında Türkiye'de ikametgâhı ile vergi mükellefiyeti bulunmayan kişiye belge verilir. 15 Aralık 2026'da yerleşip 20 Şubat 2027'de başvuran kişi, aynı şartı ve Şubat sonu süresini sağlarsa belge alır.

15 Ekim 2026'da yerleşip 20 Temmuz 2027'de başvuran kişiye belge verilmez. Ekim, yılın son iki ayından değildir. Önceki yıllardaki ikamet ve mükellefiyet şartı uygun olsa da süre geçmiştir. Kısmi yararlanma yoktur.

Süresinde başvurmayana belge verilmemesi Tebliğ'deki örneğe dayanır. Bu sürenin yirmi yıllık hakkı düşürmesi Anayasa m.73/3 karşısında tartışmalıdır. Ret işlemi otuz gün içinde vergi mahkemesinde iptal davasına konu olabilir (2577 sayılı Kanun m.7).

Belgede, dilekçedeki hususların sonradan aksinin ortaya çıkması hâlinde ziyaa uğratılan vergi ile ceza, faiz ve zamlardan sorumluluk yer alır. Tebliğ esaslarına uyulmamasının müeyyidesi de belgede gösterilir.

Pratikte Dikkat Edilecekler

  • İkametgâh, 4721 sayılı Kanun m.19 anlamında sürekli kalma niyetiyle kurulan tek yer olarak, bir takvim yılında altı aydan fazla fiili oturmadan ayrı kontrol edilir.
  • Geçici görev, tahsil, tedavi, istirahat veya seyahat için gelen yabancı altı ayı aşsa da belge isteyemez. Bu sınır yalnız yabancıyadır (GVK m.5).
  • Türk vatandaşından ikamet veya çalışma izni istenmez. Yabancının yasal bulunması aranır. 6458 sayılı Kanundaki izin, GVK m.4 şartının yerini almaz.
  • Kasım ve Aralık dışındaki yerleşmede son gün o takvim yılının son günüdür. Bu iki aydaki yerleşmede son gün izleyen Şubat ayının son günüdür. 20 Aralık 2027 yerleşmesinde bu gün 29 Şubat 2028'dir.
  • Daire mükellefiyet kayıtlarına ve MERNİS'e bakar. Çalışma izin belgesi veya başka belge istenmez.
  • Süre geçtikten sonra yapılan başvuruda belge verilmez. Önceki yıllar uygun olsa da kısmi yararlanma uygulanmaz.
  • Dilekçedeki hususların sonradan yanlış çıkması, belgedeki kayda göre ziyaa uğratılan vergi, ceza, faiz ve zam sorumluluğunu doğurur.
  • Belgenin reddi otuz gün içinde vergi mahkemesinde iptal davasına konu olabilir (2577 sayılı Kanun m.7). Altı ay kuralında yerleşme günü Tebliğ'de gösterilmemiştir.

Yurt Dışı Kazanç, Beyanname ve Veraset Vergisinde Özel Oran

Yurt dışında elde edilen kazanç ve iratlar, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20/D maddesinin üçüncü ila beşinci fıkraları uyarınca yıllık beyannameye girmez. Bu tutarlara ait gider ve maliyetler indirilmez, yurt dışında ödenen vergiler mahsup edilmez (GVK mükerrer m.20/D/3-5). İstisnadan yararlanılan süre içinde vefat hâlinde, veraset yoluyla mal intikalinde 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca oran yüzde 1'dir (7338 sayılı Kanun m.16).

Hangi Kazanç ve İrat İstisnadır

İstisna yalnız Türkiye dışında elde edilen kazanca ve irada ilişkindir (GVGT Seri No: 333 m.3/7). Gelir unsuru, faaliyet veya kazanç türü ayrıca sınırlanmamıştır. Ölçü, GVK m.7'ye kıyasen uygulanan elde etme yeridir.

Yurt dışındaki taşınmazın kirası, yurt dışı mukim şirketten alınan kâr payı ve yurt dışı mevduat faizi kapsamdadır. Yurt dışında elde edilen faiz, fon dağıtımı ve değer artışı kazancı da mükerrer 20/D'nin birinci fıkrasının lafzına göre istisnadır. Yabancı sosyal güvenlik aylığı, ayrıca GVK m.23/1-13 kapsamında gelir vergisinden istisnadır.

Türkiye'deki taşınmazın kirası, tam mükellef kurumdan alınan kâr payı ve Türkiye'de ifa edilen hizmet bu fıkranın dışındadır. Hizmet Türkiye'de ifa edilmişse ücret Türkiye'de elde edilmiş sayılır (GVK m.7/3-a). Türkiye'den uzaktan çalışılan ücret de bu nedenle istisna dışındadır.

2026'da İstanbul'daki gayrimenkulden alınan 600.000 TL gayrimenkul sermaye iradı ile tam mükellef kurumdan alınan 500.000 TL kâr payı istisna dışındadır. İspanya mukimi kurumdan alınan kâr payı ile Monako'daki gayrimenkulün kirası kapsamdadır. İki ülkede birden geliri bulunan kişi yalnız Türkiye'de elde ettiği kısmı beyan eder.

Yurt dışı gelirin Türkiye'deki banka hesabına aktarılması yeni bir kazanç veya irat doğurmaz (GVGT Seri No: 333 Örnek 13). Tutar, elde edildiği yerdeki niteliğini korur. Yurt dışında doğmuşsa aktarma onu Türkiye kaynaklı gelire çevirmez. Türkiye'de doğmuşsa hesaba geçmesi onu istisna kapsamına almaz.

Şirketin fiilen Türkiye'den yönetilmesi iş merkezini Türkiye'ye kaydırabilir (5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.3/1, m.3/6). Merkezin Türkiye'ye taşınması veya faaliyetin Türkiye'den yürütülmesi, elde edilen geliri kendiliğinden istisna yapmaz. Kazanç kuruma aitse mükerrer 20/D uygulanmaz.

Beyanname, Gider ve Mahsup Yasağı

Kapsamdaki kazanç ve iratlar için yıllık beyanname verilmez (GVK mükerrer m.20/D/3-5). Başka gelirler için beyanname verilse de bu tutarlar beyannameye dahil edilmez. Beyanname dışında kaldıkları için artan oranlı tarifedeki dilimleri yükseltmezler.

İlgili gider ve maliyetler, vergiye tabi kazanç ve iratların tespitinde dikkate alınmaz. Yurt dışında ödenen vergiler, Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinden mahsup edilemez. GVK m.123 yurt dışı verginin mahsubunu düzenler. Mükerrer 20/D'nin üçüncü ila beşinci fıkraları, istisna edilen tutarlar bakımından bu mahsubu uygulamaz. Türkiye'de elde edilen gelir genel hükümlere tabi kalır (GVK m.21, m.74).

Yirmi yıllık sürenin başlangıç günü Kanunda açık değildir. Şartların sonradan yokluğunda 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, belgeyi yerleşmiş sayılma tarihi itibarıyla iptal eder (GVGT Seri No: 333 m.5, Örnek 12). Süre bu tarihten işletilirse yıl takvim yılı sayılmaz. Son yılın tamamı bu nedenle kapsama girmez.

12 Mayıs 2026'da yerleşip 1 Aralık 2026'da belge alan kişinin 2027'deki incelemesinde kayıt dışı ticari kazancı saptanır ve 2025 ile 2026 için resen mükellefiyet tesis edilirse, belge 12 Mayıs 2026 itibarıyla iptal edilir. Beyan edilmeyen yurt dışı kazançların vergisi vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle tahsil edilir. İptal, belgenin verildiği 1 Aralık 2026'ya değil, yerleşmiş sayılma gününe yürür.

Veraset ve İntikal Vergisinde Yüzde Bir

7582 sayılı Kanun, 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 16. maddesine eklediği hükümle oranı belirlemiştir. İstisnadan yararlanılan süre içinde vefat hâlinde, veraset yoluyla mal intikallerinde mirasçılara yüzde 1 uygulanır (7338 sayılı Kanun m.16).

7338 sayılı Kanundaki artan oranlı tarife matrah dilimlerine göre yüzde 1'den başlar ve yüzde 10'a kadar çıkar. Yüzde 1, bu tarifenin yerine, yalnız istisnadan yararlanılan süre içindeki veraset yoluyla intikallere uygulanır.

Almanya, Hollanda ve Belçika ile Çifte Vergilendirme İlişkisi

Mükerrer 20/D, Türkiye'nin yurt dışı kazanç ve irat üzerindeki gelir vergisini sınırlar; Almanya, Hollanda ve Belçika'nın vergi hakkını ortadan kaldırmaz. Türkiye'de yerleşmiş sayılan kişi diğer devlette de mukim kalabilir. Hangi devletin mukim sayılacağı, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasındaki sırayla belirlenir.

Çifte Mukimlik ve Kaynak Ülke Vergisi

Çifte mukim gerçek kişide anlaşmanın 4. maddesindeki sıra uygulanır. Sıra daimi mesken, hayati menfaatlerin merkezi, mutad mesken ve vatandaşlıktır. Bu sıra sonuç vermezse iki devletin yetkili makamları anlaşarak belirler. İdare tek kritere dayanamaz. Türkiye'de yetkili makam Hazine ve Maliye Bakanlığıdır.

Türk iç hukukundaki tam mükellefiyet bu sıranın yerine geçmez. Kişi 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre Türkiye'de yerleşmiş sayılsa da, anlaşma onu diğer devlet mukimi saydığında gelir o devlette de vergilenebilir. Mükerrer 20/D, kaynak ülkeye bırakılan vergilendirme hakkını kaldırmaz (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.20/D).

Almanya, Hollanda ve Belçika Örnekleri

24 Ocak 2012 tarihli ve 28183 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye-Almanya çifte vergilendirmeyi ve vergi kaçakçılığını önleme anlaşması'nın 2. maddesinin 1. fıkrası, gelir üzerinden alınan vergileri kapsar. 3. fıkra, veraset ve intikal vergisini bu vergiler arasında saymaz. İstisna süresinde veraset yoluyla intikale uygulanan yüzde 1, 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 16. maddesinden doğar (7338 sayılı Kanun m.16). Gelir vergisi anlaşması bu oranı kendiliğinden kaldırmaz.

19 Eylül 2012 tarihli ve B.07.1.GİB.4.35.17.02-160[12-2012/9]-861 sayılı özelgede, 27 Temmuz 2008'de Almanya'da vefat eden Alman vatandaşından Alman vatandaşı eşine intikal eden ve İzmir'de Akbank'ta bulunan 76.933,91 Euro mevduat için Almanya'da mirasçılık vergisi ödenmiştir. 7338 sayılı Kanunun 1. maddesine göre vergi, murisin veya tasarruf edenin Türk uyruğunda olması ya da malın Türkiye'de bulunması hâlinde doğar (7338 sayılı Kanun m.1). Mevduat Türkiye'de bulunduğu için veraset ve intikal vergisine tabidir. Almanya'da ödenen mirasçılık vergisi, Türkiye vergisinin yerine geçmez.

15 Mayıs 1996 tarihli ve 22637 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 Seri No.lu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Genel Tebliği, Türkiye ile Hollanda arasındaki gelir vergisi anlaşmasını açıklar. Anlaşma, vergiler bakımından 30 Eylül 1988'de yürürlüktedir ve 1 Ocak 1989'dan uygulanır.

1965'te Hollanda'ya işçi olarak gidip yerleşen, 1990'da emekli olup lokanta işleten ve yalnız orada daimi meskeni bulunan Türk vatandaşı, Türkiye'de ikametgâhı olsa da anlaşmanın 4. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca Hollanda mukimidir. Her iki devlette daimi mesken bulunsaydı, tebliğdeki olayda hayati menfaatlerin merkezi, ekonomik ilişkilerin daha yakın olduğu Hollanda olurdu. Bu mukimlik, Türkiye'de yerleşmiş sayılmadan ve mükerrer 20/D şartından ayrı incelenir. Anlaşma kişiyi Hollanda mukimi saydığı sürece Hollanda, geliri kendi hukukuna ve anlaşmaya göre vergilendirebilir.

Belçika'da yaşayan gerçek kişi, Türk vatandaşı olması nedeniyle istisnaya girmez. Yararlanma, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre Türkiye'de yerleşmiş sayılmasına ve yerleşmeden önceki son üç takvim yılı şartına bağlıdır. Belçika'nın kaynak ülke olarak vergi hakkı ve çifte mukimlik sonucu, Türkiye ile Belçika arasında yürürlükte bulunan anlaşmanın kendi metnine göre belirlenir. Mükerrer 20/D, bu metindeki vergi hakkını değiştirmez.

Sık Sorulan Sorular

Almanya'da elde edilen gelir, Türkiye'de istisna edilince Almanya'da da vergi dışı mı kalır? Kalmaz. Mükerrer 20/D yalnız Türkiye'nin gelir vergisini sınırlar. Kaynak devletin hakkı, anlaşmanın o gelire ilişkin hükmüne göre sürer.

Türkiye'de yerleşmiş sayılmak, anlaşma mukimliğini kendiliğinden Türkiye yapar mı? Yapmaz. Anlaşmanın 4. maddesindeki sıra ayrıca uygulanır. İdare bu sıradaki tek bir kritere dayanamaz.

Yalnız Hollanda'da daimi meskeni bulunan kişi, Türkiye'de ikametgâhı olsa da hangi ülkenin mukimidir? 1 Seri No.lu Tebliğ'deki olaya göre Hollanda mukimidir. Dayanak, anlaşmanın 4. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendidir. Gelir Vergisi Kanunu'na göre yerleşmiş sayılma bu sonucu tek başına değiştirmez.

İstisna süresindeki yüzde 1 veraset vergisi, Türkiye-Almanya gelir anlaşmasıyla ya da Almanya'da ödenen miras vergisiyle kalkar mı? Kalkmaz. Anlaşmanın 2. maddesi veraset ve intikal vergisini kapsamaz. Türkiye'de bulunan mal, 7338 sayılı Kanunun 1. maddesine göre vergiye tabidir.

Belçika'dan Türkiye'ye yerleşen kişi vatandaşlığı sayesinde mi istisnaya girer? Girmez. Ölçüt, Türkiye'de yerleşmiş sayılmak ve önceki son üç takvim yılı şartıdır. Belçika'nın vergi hakkı, iki ülke arasında yürürlükte bulunan anlaşmanın metnine göre belirlenir.

Mukimlik sırası sonuç vermezse kim belirler? İki devletin yetkili makamları anlaşarak belirler. Türkiye'de yetkili makam Hazine ve Maliye Bakanlığıdır.

Hukuki Uyarı Notu

Yerleşmeden önce daimi meskenin, hayati menfaatlerin merkezinin ve mutad meskenin hangi ülkede olduğu tespit edilir. Kaynak ülkede doğacak vergi, Türkiye'deki istisnadan ayrı hesaplanır. Türkiye'de bulunan malın veraset yoluyla intikali, 7338 sayılı Kanuna göre ayrıca incelenir.

Bu bilgiler hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut olay, yürürlükteki anlaşma metnine ve kişinin kendi durumuna göre ayrıca incelenmelidir.

Yazar Görseli
Müellif

Av. Ali Haydar GÜLEÇ

Güleç Hukuk Bürosu'nda 9 yıldır yöneticilik ve avukatlık yapmaktadır.