
Yargıtay İBK 2026/1: Dava Dilekçesinde Olmayan Talep Kısmen Islahla Eklenemez
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 08.05.2026 tarihli E.2021/8, K.2026/1 kararı, dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya eklenemeyeceğini kesin biçimde ortaya koyuyor. Yazıda karar öncesinde dairelerin ve öğretinin ayrıştığı noktalar, Kurulun gerekçesi, ıslah ile talep sonucunun genişletilmesi arasındaki sınır, yeni talebin ayrı dava ya da tam ıslahla ileri sürülmesi zorunluluğu, harç ve zamanaşımı sonuçları ve dava dilekçesi hazırlığında alınması gereken önlemler somut bir örnek üzerinden anlatılıyor.
Sorunun Çerçevesi ve Yargıtay İbk'nın Sonucu
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 08.05.2026 tarihli ve E. 2021/8, K. 2026/1 sayılı kararıyla, hukuk yargılamasında dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya dâhil edilemeyeceğine karar vermiştir. Karar, 30.06.2026 tarihli ve 33296 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Kurulun bu kararı, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 45/5 uyarınca benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurulları, daireleri ve adliye mahkemeleri bakımından bağlayıcıdır.
Kurul, konuyu 07.11.2019 tarihli başvuru üzerine gündeme almış; içtihadı birleştirme konusunu, Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 19.01.2026 tarih ve 9 sayılı kararıyla "hukuk yargılamasında dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya dâhil edilip edilemeyeceği" biçiminde belirlemiştir. Görüşmelerde, konunun "maddi vakıa ve hukuki ilişki ile bağlantılı olmayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya dâhil edilip edilemeyeceği" biçiminde saptanması gerektiği ön sorun olarak ileri sürülmüş; Kurul üçte ikiyi aşan oy çokluğuyla ön sorun bulunmadığına karar vererek esasın incelenmesine geçmiştir.
Islah ile Talep Sonucunun Genişletilmesi Ayrımı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176. maddesi, taraflardan her birinin yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilmesine imkân tanır; aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (HMK m. 176/2). Islah, iddia ve savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağının (HMK m. 141) kanuni istisnasıdır. Kurul da gerekçesinde ıslahı bu yasağın istisnası olarak nitelendirmiş; ıslahın karşı tarafın iznine ve hâkimin onayına bağlı olmaksızın, yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere kullanılabilen bir usul çaresi olduğunu belirtmiştir.
Kurul, davanın sınırlarını dava dilekçesinin çizdiğini esas almıştır. Dava dilekçesinde talep sonucunun açıkça gösterilmesi zorunludur (HMK m. 119/1-ğ). Hâkim talep sonucuyla bağlıdır ve talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m. 26). Bu nedenle dilekçede yer almayan bir talep, yargılamanın konusu hâline gelmez; mahkeme o talep hakkında hüküm kuramaz. Talep sonucu olarak gösterilen hususların tek tek karara bağlanması da bu ilkenin sonucudur (HMK m. 297/2).
Islahın iki türü arasındaki ayrım, sorunun çözümünü belirler. Dava dilekçesinin verilmesi dâhil tüm usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğuran ıslah, davanın tamamen ıslahıdır (HMK m. 180); tarafın teşmil ettiği noktadan itibaren usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğuran ıslah ise kısmen ıslahtır (HMK m. 181). Kurul, talep sonucunda genişletme veya değiştirme isteyen davacının kısmi ıslaha, yeni vakıalara dayanan tamamen yeni bir talepte ise tam ıslaha başvurması gerektiğini ifade etmiştir. Dava dilekçesinde zaten yer alan bir kalemin miktarının artırılması kısmen ıslahla mümkündür; burada mevcut talep genişletilmekte veya değiştirilmekte, yeni bir talep eklenmemektedir.
Kısmen Islahın Yeni Talep Eklemeye Elverişsizliği
Dava dilekçesinde hiç yer verilmemiş bir talebin kısmen ıslahla davaya eklenmesi, Kurula göre teknik anlamda ıslahın, devam eden davada yeni bir dava açma sonucu doğuracak şekilde kullanılması anlamına gelir ve yasa bu kullanıma izin vermez. Kurul, burada mevcut talebin artırılması ya da genişletilmesinin değil, daha önce dava konusu getirilmemiş yeni bir talebin eklenmesinin söz konusu olduğunu belirtmiştir.
Gerekçenin dayandığı ilk kurum ön incelemedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, yargılamayı davanın açılması ve dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama ve hüküm olmak üzere beş aşamaya ayırmıştır. Ön incelemede mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemlerini yapar ve tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (HMK m. 137/1). Tahkikat, ön inceleme tutanağı esas alınarak yürütülür (HMK m. 140/3); tarafların imzasıyla sabitlenen uyuşmazlık konuları tahkikatın sınırlarını oluşturur. Kurula göre dilekçede yer almayan talebin sonradan kısmen ıslahla eklenmesi, ön incelemede belirlenen uyuşmazlık çerçevesi dışında kalan yeni talep nedeniyle tahkikatın sınırlarını genişletir ve ön inceleme kurumunu işlevsiz hâle getirir.
İkinci dayanak savunma hakkıdır. Davalı, savunmasını dava dilekçesindeki talep çerçevesinde hazırlar; dilekçede yer almayan bir talebin sonradan eklenmesi, davalıyı sürpriz bir talebe karşı savunma yapmak zorunda bırakır. Kurul bu sonucu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi ile Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanmanın unsurlarından silahların eşitliği ilkesine, ayrıca hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı bulmuştur. Kişiler, hangi konularda yargılanacaklarını ve hangi taleplerle karşılaşacaklarını önceden bilmelidir; yargılamanın sınırlarının aşılması yargılamayı öngörülemez kılar. Kurul, yargılamanın gereksiz uzamasının makul sürede yargılanma hakkına da aykırı düşeceğini belirtmiştir (HMK m. 30).
Kurul, bu sonuca 08.05.2026 tarihinde yapılan üçüncü görüşmede oy çokluğuyla varmıştır; karşı oy, yeni talebin aynı dava içinde ileri sürülmesini usul ekonomisine uygun gören daire ve öğreti görüşlerini esas almaktadır. Kararın bağlayıcı sonucu şudur: dava dilekçesinde yer verilmeyen bir talep, kısmen ıslahla davaya eklenemez; bu talebin ileri sürülmesi tam ıslah veya ayrı dava yoluyla mümkündür. Dilekçede gösterilmeyen talep bakımından kısmen ıslah yolu kapalı olduğundan, ıslah hakkı miktar artırımı ve diğer usul düzeltmeleri için kullanılabilir.
CORTEX_END
Karar Öncesinde Dairelerin ve Öğretinin Ayrı Görüşleri
Karara giden süreçte Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu, konunun ön değerlendirmesi için Hukuk Genel Kurulu ile özel dairelerin görüşlerini istedi. Alınan görüşler, dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslahla davaya getirilip getirilemeyeceği konusunda dairelerin bölündüğünü ortaya koymuştur. Hukuk Genel Kurulu, 04.03.2021 tarihli yazısında ıslahın usule ilişkin işlemleri düzeltmeye imkân tanıyan bir kurum olduğunu; özellikle aynı hukuki ilişkiden kaynaklanan ve birden fazla alacak kalemi içeren davalarda eksik kalan kalemin ıslahla tamamlanabileceğinin düşünülebileceğini, ancak konunun tartışmalı olduğunu bildirmiştir.
Yeni Talebi Mümkün Gören Görüşler
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 14.03.2013 tarihli ve E. 2012/5120, K. 2013/4672 sayılı kararında manevi tazminat yönünden yeni talebin ıslah yoluyla ileri sürülebileceğini kabul etmiştir. Daire, bir kısım kararlarında ıslahla ek talebin mümkün olduğunu, bir kısmında ise dava dilekçesinde talep edilmeyen zarar kaleminin ıslahla dâhil edilemeyeceğini belirtmiştir. Aynı doğrultuda Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, davacının maddi vakıaları değiştirmemek ve kötü niyetli olmamak koşuluyla tahkikat bitinceye kadar ek talepte bulunabileceğini bildirmiş; daire içinde kısmi ıslahta müddeabihin artırılabileceği, ancak çeşitlendirilemeyeceği görüşünün de bulunduğunu açıklamıştır.
İş hukuku tarafında Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 17.07.2007 tarihli ve E. 2007/19071, K. 2007/24482 sayılı kararında izin alacaklarına ilişkin olarak, dava dilekçesinde unutulan kalemin ıslahla ileri sürülmesini usul ekonomisine ve işçinin korunması ilkesine uygun görmüştür. Daire, davalının her türlü defi ve itiraz hakkını kullanabileceğini, faiz başlangıcının talep tarihi olacağını belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 2018 yılına kadar talep edilmeyen alacak kaleminin ıslahla istenemeyeceği, 2018'den itibaren ise tam ıslahla istenebileceği yönünde kararlar verdiğini bildirmiştir.
Öğretide Üstündağ, talep sonucunun ıslahla değiştirilebileceğini, eskinin yerine yenisinin konulmasının veya taleplerin yığılması yoluyla sonraki taleplerin usule sokulmasının yasak olmadığını savunmuştur. Kuru ve Aydın'a göre davacı davasını kısmen ıslah ederek talep sonucuna yeni talepler ekleyebilir. Yılmaz, dava dilekçesindeki taleplere ıslahla yeni bir talebin eklenebilmesi gerektiğini; aksi hâlde yeni bir dava açılacağını ve bunun ilk davayla birleştirilebileceğini veya bekletici sorun doğuracağını, ek talebin ıslahla davaya sokulmasının usul ekonomisine daha uygun olduğunu belirtmiştir. Tanrıver'e göre ıslahla davacı yeni kalemler ilâve edebilir veya eskisinin yerine yeni bir talebi ikâme edebilir. Özekes, Yargıtay'ın yeni talep eklenmesini çok daraltan kararlarına katılmadığını, usulî dürüstlük kuralına aykırı olmadıkça ve ıslah hakkı kötüye kullanılmadıkça talebe yeni bir talep eklenmesine engel hüküm bulunmadığını ifade etmiştir.
Yeni Talebi Yasaklayan Görüşler
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, uygulamada "dava konusu edilmeyen bir şeyin ıslah yoluyla davaya ithaline yasal olarak olanak bulunmadığı" ilkesinin benimsendiğini bildirmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, taleple bağlılık ilkesi (HMK m. 26) ve ıslah hükümleri kapsamında dava konusu edilmeyen istemin dava kapsamına alınamayacağı görüşündedir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ile kapatılan 14., 15., 16., 17., 19., 21., 22. ve 23. Hukuk Daireleri de dava konusu edilmeyen bir şeyin ıslah yoluyla davaya dâhil edilemeyeceğini belirtmiştir. Kapatılan 14. Hukuk Dairesi, bu yeni istemin dava açma prosedürüne ilişkin usuli şartları taşımadığından ek dava olarak da nitelendirilemeyeceğini eklemiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nun 15.02.2017 tarihli ve E. 2015/7-917, K. 2017/265 sayılı kararı bu görüşün somut örneğidir. Olayda davacı, bilirkişi raporundan sonra ıslahla taleplerini yükseltirken dilekçede istemediği ihbar tazminatını da eklemiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 24.09.2013 tarihli ve E. 2013/20357, K. 2013/15411 sayılı kararıyla bu ıslahın ek dava dilekçesi sayılamayacağı ve başvuru harcı yatırılmadığı gerekçesiyle hükmü bozmuş; Hukuk Genel Kurulu talep sonucuna konu edilmeyen alacak kaleminin ıslah yoluyla değerlendirilemeyeceğini, bu yoldaki ıslahın dava açma prosedürüne ilişkin usul şartlarını taşımadığını ve tam ıslah yolunun izlenmesi gerektiğini kabul ederek direnme kararını bozmuştur.
Öğretide Eroğlu, davacının davanın başında dava konusu yapmadığı hususları ıslahla davaya ekleme teşebbüslerinin bertaraf edilmesi gerektiğini, ıslahla yeni taleplerin eklenmesinin kanunun oranın arkasındaki amacına (ratio legis) aykırı olduğunu savunmuştur. Deynekli, Yargıtay'ın bazı kararlarında dava konusu edilmeyen bir hususun ıslahla dava konusu hâline getirilemeyeceğini, ancak harcı ödenmişse bu talebin ek dava olarak görülüp sonuçlandırılabileceğini kabul ettiğini belirtmiştir. Meriç'e göre ıslahın konusunu usul işlemleri oluşturduğundan tarafları aynı olan derdest bir davaya ek bir davanın ıslah yoluyla sonradan dâhil edilmesi mümkün görülmemektedir. Akyol Aslan, dava dilekçesinde dava konusu yapılmamış bir talebin ıslah yoluyla yargılamaya dâhil edilmesine ilke olarak cevaz verilmemesi gerektiğini; ancak aralarında bağlantı bulunan bir talebin ıslahla yargılamaya getirilmesinin usul ekonomisine uygun olacağını ifade etmiştir. Bu ayrılık, Kurulun gerekçesinde tek tek ele aldığı görüşlerin kaynağını oluşturur.
Kurulun Gerekçesi ve karşı Oy
Kurulun gerekçesi üç ilke üzerine kuruludur: dava dilekçesinin çizdiği sınırların korunması, ön inceleme aşamasının işlevinin sürdürülmesi ve davalının savunma hakkının zedelenmemesi. Ön incelemeye yapılan vurgu, HMK'nın 2011 sonrası sistematiğinde dilekçeler ile tahkikat arasına yerleştirilen ayrı bir aşamanın doğrudan sonucudur.
Ön İnceleme ve Tahkikat Sınırlarının Korunması
Dava dilekçesinde talep sonucu açıkça gösterilmek zorundadır (HMK m. 119/1-ğ). Talep sonucunu içermeyen dilekçe dava dilekçesi niteliği taşımaz. Mahkeme talep sonucuyla bağlı olduğundan, gösterilen hususlar dışında bir şeye hüküm kuramaz (HMK m. 26, m. 297/2). Gerekçe, bu zincirin yargılamanın sınırlarını belirlediğini saptar: dava dilekçesi yalnızca yargılamayı başlatan bir belge değildir; tarafların hangi talep bakımından karşı karşıya geldiğini ve mahkemenin inceleme alanını belirleyen usul işlemidir.
Ön incelemede mahkeme uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemlerini yapar ve tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder; bu işlemler tamamlanmadan tahkikata başlanamaz ve tahkikat için duruşma günü verilemez (HMK m. 137). Tahkikat, ön inceleme tutanağı esas alınarak yürütülür (HMK m. 140/3). Tutanakla sabitlenen uyuşmazlık çerçevesi taraflar ve mahkeme için bağlayıcıdır.
Dilekçede yer verilmeyen bir talep sonradan kısmen ıslahla eklenirse, ön incelemede çizilen çerçevenin dışında kalan bu talep nedeniyle tahkikatın sınırları genişler. Kurul, bunun ön inceleme kurumunu işlevsiz hâle getirdiği sonucuna varmıştır. Taraflar delillerini, tanıklarını ve bilirkişi taleplerini belirlenen çerçeveye göre sunmuş olacağından, yeni talep yargılamanın yönünü baştan değiştirebilir. Gerekçe, bu sonucu usul ekonomisi ilkesiyle de bağlantılandırır: hâkim yargılamanın makul süre içinde ve düzenli biçimde yürütülmesini, gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür (HMK m. 30).
Silahların Eşitliği ile Hukuki Güvenlik ve Belirlilik
Davalı, savunma stratejisini dava dilekçesindeki taleplere göre kurar. Dilekçede yer almayan bir talebin sonradan davaya katılması, davalıyı hiç hazırlanmadığı bir talep karşısında savunma yapmak zorunda bırakır. Kurula göre bu durum, hukuki dinlenilme hakkını (HMK m. 27) ve adil yargılanma hakkının unsurlarından silahların eşitliği ilkesini (Anayasa m. 36; AİHS m. 6) zedeler: tarafların usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve birinin diğerine göre zayıf duruma düşürülmemesi gerekir.
Aynı sonuç hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinden de çıkar. Kişiler, dava açarken veya bir davaya karşı savunma hazırlarken hangi konularda yargılanacaklarını ve hangi taleplerle karşılaşacaklarını önceden bilmelidir. Bu sınırların aşılması yargılamayı öngörülemez kılar. Kurul, yargılamanın gereksiz yere uzamasının makul sürede yargılanma hakkına da aykırı düşeceğini belirtmiştir. Bu değerlendirme, kısmi ıslahın ölçüsünü de belirler: yalnızca tutar artırımı yönündeki dar kullanım, bu üç ilkeyi zedelemez; dilekçede var olan bir kalemin tutarının bilirkişi raporu sonrası yükseltilmesi kısmen ıslahın konusunu oluşturur.
Gerekçenin tamamlayıcı unsuru, usule ilişkin dürüstlük değerlendirmesidir. Kurul, tarafın dava dilekçesini hazırlarken hukuki korunma iradesini tereddüde yer bırakmayacak biçimde açıklamak zorunda olduğunu vurgular. Tereddüt hâlinde hâkim, davayı aydınlatma ödevi kapsamında tarafa süre vererek talebini açıklatabilir (HMK m. 31). Bu imkân kullanılmadan dilekçe verilmesi, sonraki aşamada ıslahla giderilmek istenen eksikliğin kaynağıdır.
Karşı Oy
Karar, 08.05.2026 tarihli üçüncü görüşmede oy çokluğuyla alınmıştır. Karşı oy, yeni talebin aynı dava içinde ileri sürülmesinin usul ekonomisine daha uygun olduğu görüşüne dayanır. Bu görüşün çıkış noktası, ıslahın zaten iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının istisnası olarak düzenlenmiş olmasıdır (HMK m. 176). Karşı oya göre davacıyı ayrı dava açmaya zorlamak, aynı hukuki ilişkiden doğan taleplerin ayrı yargılamalara bölünmesine ve davaların birleştirilmesi gibi ek usul işlemlerine yol açar.
Karşı oy, davalının korunmasının bu yolla da sağlanabileceğini savunur. Islah dilekçesinin karşı tarafa tebliği ve karşı tarafa beyanda bulunmak üzere süre verilmesi, savunma hakkının kullanılmasına imkân tanır (HMK m. 177). Harç ve teminat yükümlülükleri de kötüye kullanımı sınırlar. Bu görüşle çoğunluk arasındaki asıl fark, korumanın hangi araçla sağlanacağı noktasındadır: çoğunluk talebin baştan dilekçede gösterilmesini ararken, karşı oy sonradan gelen talebe karşı savunma imkânının yeterli olduğunu kabul eder.
Harç, Zamanaşımı ve Derdest Davalara Etkisi
Islah yoluyla talep sonucu artırıldığında ödenecek harç, davadaki toplam değer üzerinden değil, artırılan kısım üzerinden hesaplanır. Ayrı bir "ıslah harcı" yoktur; ödenen tutar, dava değerinin artırılan kısmına isabet eden nispi karar ve ilam harcıdır. 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 28/a uyarınca bu harcın dörtte biri ıslah dilekçesiyle birlikte peşin yatırılır; bakiye, yargılama sonunda haksız çıkan tarafa yargılama gideri olarak yükletilir. Ölüm ve cismani zarara bağlı maddi ve manevi tazminat davalarında peşin ödeme oranı yirmide birdir.
Talep Artırımında Harç
Hesap iki adımda kurulur: artırılan tutar nispi harç oranıyla çarpılır, çıkan sonucun dörtte biri (cismani zarar davalarında yirmide biri) peşin ödenir. 2026 yılı için bu oran binde 68,31'dir. 50.000 TL ile açılan cismani zarar davasında bilirkişi zararı 750.000 TL olarak tespit ederse artırılan 700.000 TL'nin nispi harcı 47.817,00 TL, peşin ödenmesi gereken yirmide birlik kısmı 2.390,85 TL olur. Aynı artırım genel bir alacak davasında yapılsaydı peşin harç 11.954,25 TL'ye çıkardı.
Harcı yatırılmayan ıslah yok hükmündedir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre mahkeme harcı kendiliğinden araştırır, noksan harç bakımından Harçlar Kanunu m. 30 uyarınca tamamlama süresi verir; sürede tamamlanmazsa artırılan kısım hakkında hüküm kurulamaz. Bozma kararından sonra yatırılan harç ıslahı geçerli hâle getirmez; harcın bozma kararından önce yatırılmış olması aranır. Uygulamada sık görülen hatalar, harcı toplam dava değeri üzerinden hesaplamak, nispi harcın tamamını peşin yatırmak, cismani zarar davasında dörtte bir oranını uygulamak ve maktu harçlı davalarda gereksiz ıslah harcı yatırmaktır.
Yeni Talep için Ayrı Dava Zorunluluğu ve Zamanaşımı
Dilekçede hiç yer verilmemiş yeni bir alacak kalemi kısmi ıslahla istenemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15.02.2017 tarihli ve E. 2015/7-917, K. 2017/265 sayılı ilamı, talep sonucuna konu edilmeyen alacak kaleminin ıslah yoluyla değerlendirilemeyeceğini, bu yoldaki ıslahın dava açma prosedürüne ilişkin usul şartlarını taşımadığını ve tam ıslah yolunun izlenmesi gerektiğini kabul etmiştir. Öyleyse yeni kalem ya dava açılırken dilekçeye yazılır ya da davanın tümüyle ıslahı yoluyla eklenir. Ayrı dava açıldığında harç, başvurma harcı ile nispi karar ve ilam harcının dörtte biri peşin olarak alınır; dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır.
Zamanaşımı bakımından iki yol birbirinden ayrılır. Kısmi ıslahta artırılan kısım bakımından zamanaşımının ıslah tarihine göre değerlendirilmesi, Yargıtay uygulamasında kabul edilmektedir; davalı ıslah dilekçesinin tebliğinden itibaren zamanaşımı def'ini ileri sürebilir. Bu risk, özellikle beş yıllık zamanaşımına tabi işçilik alacaklarında, kısmi dava açıp sonradan ıslah eden davacıyı doğrudan ilgilendirir. Ayrı dava açıldığında ise zamanaşımı dava tarihinde kesilir; ancak kısmi davada fazlaya ilişkin hak saklı tutulmamışsa davacı ıslahla fazla alacağı isteyemez (HMK m. 26). Kısmi dava açılması kalan kısımdan feragat anlamına gelmez (HMK m. 109/3); saklı kısım zamanaşımı süresi içinde ek davayla istenebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve E. 2024/822, K. 2026/79 sayılı kararında kısmi davadan sonra açılan ikinci ek davayı mahkemeye erişim hakkının kötüye kullanılması kapsamında değerlendirmiş; karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Faizde, dilekçedeki tutara dava tarihinden, ıslahla artırılan kısma ıslah tarihinden itibaren faiz işler. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 2019 tarihli kararıyla dava dilekçesinde faiz talep edilmişse ıslah dilekçesinde faizin yeniden istenmesi gerekmediği, artırılan kısmın da aynı talep kapsamında faiz yürüdüğü belirlenmiştir. Alacak ihtarla istenip temerrüt o tarihte gerçekleşmişse ıslah faiz başlangıcını değiştirmez.
31 Temmuz 2026 Sonrası Kısmi Davada Talep Artırımı
7589 sayılı Kanun, HMK m. 107'deki belirsiz alacak davasını yürürlükten kaldırmış, işlevlerini kısmi davaya taşımıştır. HMK m. 109'a eklenen fıkrayla, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği hâllerde talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikat sona erinceye kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından dava tarihinden kesilmiş sayılır. Düzenleme 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Geçiş hükmü uyarınca bu tarihten önce belirsiz alacak davası olarak açılmış ve görülmekte olan davalar eski HMK m. 107 hükmüne göre yürütülür.
Bu tarihten sonra açılan kısmi davada tutar artırımı için ıslah hakkı harcanmaz; artırım dilekçeyle yapılır ve ıslah hakkı diğer usul düzeltmeleri için saklı kalır. Harç yönünden fark yoktur: her iki yolda da yalnızca artırılan kısmın nispi harcı tamamlanır. Artırım parasal değeri de değiştirir. İstinaf sınırı kısmi davada alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m. 341/3); m. 109'daki artırım bu sınırı değiştirmez. Tam dava edilen alacakta ölçü, kararda kabul edilmeyen bölümdür (HMK m. 341/4); ıslahla artırılan talep, reddedilen bölümü sınırın üzerine çıkararak istinaf yolunu açabilir.
Derdest davalarda kalem ele alınırken üç eşik gözetilir. 31.07.2026 sonrası açılan kısmi davada mevcut kalemin tutarı artacaksa talep artırımı yolu tercih edilir; artırılan kısmın nispi harcı tamamlanır ve zamanaşımı dava tarihinden kesilir. Bu tarihten önce açılmış davada usul düzeltmesi gerekiyorsa ıslah kullanılır; ıslah tahkikat kapanmadan ve harç peşin yatırılarak yapılır, ikinci ıslah mümkün değildir (HMK m. 176/2). Bozma veya kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde, mahkeme tahkikata ilişkin işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir (HMK m. 177/2); ancak bozmaya uymakla ortaya çıkan hukuki durum ıslahla ortadan kaldırılamaz. Tam ıslahta yeni dava dilekçesinin bir hafta içinde verilmesi zorunludur, aksi hâlde ıslah hakkı kullanılmış sayılır (HMK m. 180); kısmi ıslahta da ıslah edilen işlem için bir haftalık kesin süre verilir ve sürede işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış sayılır (HMK m. 181). Bu bir haftalık süreler HMK m. 94/1 gereği kesindir.
Harç yatırılmayan ıslahın yok hükmünde olduğu, mahkemenin noksan harcı kendiliğinden araştırdığı yönündeki içtihat, talep artırımı için de yön gösterir; artırım dilekçesine harcın yatırıldığına ilişkin barkodlu makbuz eklenmelidir. Bozma sonrası ıslah düşünülüyorsa mahkemenin tahkikata ilişkin işlem yapıp yapmadığı tutanaktan kontrol edilir; bozmaya uymakla kesinleşen hususlar ıslah dilekçesinde yeniden talep edilmez.
Dava Dilekçesi Hazırlığında Alınacak Önlemler, Örnek Olay ve SSS
Kararın pratik sonucu, dava dilekçesinin davanın sınırlarını kesin biçimde çizen bir belge olarak hazırlanmasıdır. Dilekçede yer verilmeyen bir kalem sonradan kısmen ıslahla eklenemediğinden, eksik bırakılan her talep tam ıslah veya ayrı dava yoluyla ileri sürülmek zorunda kalır. Önlem, dava açılmadan önce hukuki ilişkiden doğabilecek tüm talep kalemlerinin belirlenip talep sonucuna yazılmasıdır.
Pratikte Dikkat Edilecekler Kontrol Listesi
- Aynı davalıya karşı ileri sürülebilecek bağımsız taleplerin tamamı tek dilekçede gösterilir; taleplerin aynı yargı çeşidi içinde yer alması ve ortak yetkili mahkemenin bulunması yeterlidir (HMK m. 110). Bir kalemin ileride doğacağı düşünülüyorsa talep sonucu bu kalem bakımından da açıkça kurulur.
- Talep sonucu miktar, dönem ve hukuki sebep bakımından açık yazılır (HMK m. 119/1-ğ). Belirsiz ifadelerle bırakılan kalem, sonradan ıslahla tamamlanamaz.
- Fazlaya ilişkin hak saklı tutulacaksa bu irade dilekçede gösterilir; kısmi davada saklı tutulmayan kısım bakımından ıslahla artırım istenemez (HMK m. 26).
- Bilirkişi incelemesi gerektiren kalemlerde dava değeri, ıslah hakkını tüketmeyecek biçimde belirlenir; mevcut kalemin tutarı artırılacaksa bunun kısmen ıslahla yapılacağı önceden hesaplanır.
- Zamanaşımı süresi dolmak üzereyse dava, tüm kalemleri içerecek şekilde açılır; yaklaşan zamanaşımı, eksik kalemle dava açmayı haklı göstermez.
- Tarafın yanlış gösterildiği hâllerde düzeltme ıslahla değil, HMK m. 124 uyarınca yapılır; ıslah hakkı bu işlem için harcanmaz.
- Maddi hatalar karar verilinceye kadar her zaman düzeltilebildiğinden, hesap ve yazı hataları için ıslah yoluna başvurulmaz (HMK m. 183).
- Islahtan sonra ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları geçerliliğini korur (HMK m. 179/2); bu delillerin alınmasından sonra yapılacak bir ıslah, dosyadaki mevcut delil durumunu değiştirmez.
- Islahın kötüniyetle yapıldığı anlaşılırsa mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir, ıslah eden karşı tarafın zararlarını öder ve disiplin para cezasına mahkûm edilir (HMK m. 182); karar aşamasına gelmiş davada yeni delil veya gerekçe olmaksızın yapılan ıslah bu değerlendirmeye konu olabilir.
- Vekil, ıslah işlemini yapabilmek için HMK m. 74 uyarınca özel yetkiyle donatılır; yetki yoksa işlem vekil tarafından yapılamaz.
Somut Örnek Olay
Bir işçi, iş sözleşmesinin işveren tarafından sona erdirilmesi üzerine yalnızca kıdem tazminatı talebiyle kısmi dava açar. Dilekçede ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla çalışma alacağına yer vermez; fazlaya ilişkin hakkını da saklı tutmaz. Yargılama sırasında alınan bilirkişi raporu, kıdem tazminatını dava değerinin üzerinde hesaplar ve dilekçede istenmeyen kalemler bakımından da alacak doğduğunu gösterir. Davacı, kıdem tazminatı bakımından artırımı kısmen ıslahla yapabilir; bu, dilekçede yer alan kalemin tutarının yükseltilmesidir. Buna karşılık ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla çalışma alacağı dilekçede hiç gösterilmediğinden kısmen ıslahla davaya eklenemez. Bu kalemler bakımından davacının tam ıslah yolunu izlemesi ya da ayrı dava açması gerekir; ayrı davada zamanaşımı, o davanın açıldığı tarihe göre değerlendirilir ve kısmi davada saklı tutulmayan kısım için ıslahla artırım istenemez. Dilekçenin baştan tüm kalemleri içerecek şekilde düzenlenmesi bu sonucu önlerdi: ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla çalışma alacağı aynı dilekçede ayrı talepler olarak gösterilir (HMK m. 110), fazlaya ilişkin hak saklı tutulur ve bilirkişi raporu sonrası yalnızca tutar artırımı kısmen ıslahla yapılırdı.
Sık Sorulan Sorular
Dava dilekçesinde unutulan bir alacak kalemi kısmen ıslahla istenebilir mi? İstenemez. Kurul, dilekçede yer almayan talebin kısmen ıslahla davaya dâhil edilemeyeceğine karar vermiştir. Kalem, tam ıslah yoluyla veya ayrı dava açılarak ileri sürülür.
Dilekçede yer alan kalemin tutarı bilirkişi raporundan sonra artırılabilir mi? Artırılabilir. Mevcut talebin genişletilmesi kısmen ıslahın konusunu oluşturur; artırılan kısmın nispi harcı, ıslah dilekçesiyle birlikte peşin yatırılır.
31 Temmuz 2026 sonrası açılan kısmi davada tutar artırımı için ıslah harcanır mı? Harcanmaz. HMK m. 109'a eklenen fıkra uyarınca artırım dilekçeyle yapılır ve bir defayla sınırlıdır; ıslah hakkı diğer usul düzeltmeleri için saklı kalır.
Yeni talep tam ıslahla ileri sürülürse dava ne zaman açılmış sayılır? Tam ıslah edilen dava, ilk davanın devamı niteliğindedir ve ilk davanın açıldığı tarihte açılmış sayılır; zamanaşımı bu tarihe göre değerlendirilir. Yeni dava dilekçesi bildirimden itibaren bir hafta içinde verilmelidir (HMK m. 180).
Islah hakkı tükendikten sonra yeni kalem için ne yapılır? Tahkikat sona ermiş ve ıslah imkânı kalmamışsa, fazlaya ilişkin hak saklı tutulmuş olmak ve zamanaşımı kontrol edilmek kaydıyla ayrı dava açılır.
Yanlış gösterilen taraf ıslahla düzeltilebilir mi? Düzeltilemez. Taraf değişikliği HMK m. 124 uyarınca yapılır; ıslahın konusu tarafların usul işlemleridir ve bu işlem ıslah hakkını tüketmez.
Dava açmadan önce hukuki ilişkiden doğabilecek tüm talepler belirlenip talep sonucu eksiksiz kurulmalı; mevcut kalemlerin tutarı için kısmen ıslah, dilekçede yer almayan yeni kalemler için tam ıslah veya ayrı dava yolu seçilmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, somut olayın değerlendirmesi için avukata danışılmalıdır.