
Vesayet Altındaki Kişinin Malları Nasıl Satılır? 31 Ekim 2026'dan İtibaren Elektronik Açık Artırma D
Vesayet altındaki kişinin malı, vasi tek başına karar vererek satılamaz; satış vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin iznine ve kısıtlının menfaatine bağlıdır. 7589 sayılı Kanun'un 11 ve 12. maddeleriyle 31 Ekim 2026'dan itibaren açık artırma UYAP'a entegre elektronik satış portalına taşınıyor, ihalenin vesayet makamının onamasıyla tamamlanması ve on günlük onama süresi korunuyor. Bu metin izin, değer tespiti, elektronik artırma, onama ve itiraz aşamalarını sırasıyla ele alıyor; pazarlıkla satış istisnasını ve geçiş hükümlerinin hangi satışlara uygulandığını gösteriyor.
Vesayet Satışının Hukuki Çerçevesi ve 31 Ekim 2026 Değişikliği
Vesayet altındaki kişiye ait bir taşınmazın satışı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 444. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, vesayet makamının talimatıyla ve ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerekli kıldığı hâllerde mümkündür (TMK m.444/1). Bu fıkra 7589 sayılı Kanunla değiştirilmemiştir; değişiklik, satışın yürütülme biçimine ilişkin ikinci fıkraya dokunmuştur. Vesayet makamının izni ile satışın usulü ayrı iki aşamadır ve 31 Ekim 2026'daki geçiş yalnızca usul aşamasını ilgilendirir.
Satışın Menfaat Şartına Bağlılığı
Taşınmaz satışı talep edildiğinde mahkeme, işlemin kısıtlıya ne kazandıracağını somut olarak denetler. Vasinin taşınmaz satımı ve taşınmaz üzerinde başka bir aynî hak kurulması için vesayet makamının iznine başvurması zorunludur (TMK m.462). Bu izin işlemi, vesayet altındaki kişinin hiçbir hâlde doğrudan başkasıyla yapabileceği bir tasarrufa eşitlenmez.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/747, K. 2023/1080, T. 15.11.2023 kararında menfaat şartını şöyle hatırlatmıştır:
vesayet altındaki kısıtlılara ait taşınmazların satışları, vesayet makamının talimatı uyarınca ve ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerekli kıldığı hâllerde mümkündür.
Buna göre satışa izin, alıcının hazır bulunması veya taşınmazın piyasa değerinde artış olmasıyla değil, mal varlığından çıkacak taşınmazın yerine kısıtlının barınma, bakım veya tedavi ihtiyacını karşılayacak bir imkân doğmasıyla gerekçelendirilir. Yalnızca mirasçıların paylaşma isteği, bakım giderlerinin kısıtlının emekli aylığıyla zaten karşılanabildiği hâller bu şartı karşılamaz. Hukuk Genel Kurulu'nun ifadesi, iznin bir formalite olmadığını, vesayet makamının dosyaya yansıyan somut sonuçları araması gerektiğini ortaya koyar.
Vesayet Makamı ve Denetim Makamının Görev Ayrımı
Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m.397). Satışa izin vermek vesayet makamının görevidir. Denetim makamının izni, Türk Medeni Kanunu'nun 463. maddesinde sayılan işlemler için aranır; taşınmaz satışına izin bu sayılanlar arasında yer almadığından, izin kararı denetim makamının onamasına tabi değildir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/15450, K. 2015/3699, T. 17.03.2015 kararında bu ayrımı açıkça çizmiştir:
Türk Medeni Kanununun 463. maddesi uyarınca satışa izin kararı denetim makamının onamasına tabi değildir.
Bu tespit, vesayet makamının iznini denetim makamının sonradan onaylayıp onaylayamayacağı tartışmasını ortadan kaldırır; satışa izin kesinleştiğinde artırma aşamasına geçilir. Denetim makamının taşınmaz satış sürecindeki rolü, sitayişle satış istisnasına karar vermekle (TMK m.444/3) ve vesayet makamı kararlarına yapılan itirazları incelemekle sınırlıdır.
Bu görev dağılımı, satışın gerekli olup olmadığı ile satışın hangi usulle yapılacağının ayrı mercilerde karara bağlandığı anlamına gelir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/16341, K. 2014/18075, T. 09.12.2014 kararında bu sırayı şöyle ifade etmiştir:
Her ne kadar taşınmazın pazarlıkla satışı konusunda denetim makamı görevli kılınmış ise de, öncelikle vesayet makamının satışın gerekli olup olmadığı konusunda bir karar vermesi gerekmektedir.
Buna göre denetim makamına gitmeden önce vesayet makamının satışın gerekli olduğuna dair kararı gerekir; bu karar yoksa denetim makamı pazarlıkla satış talebini karara bağlayamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2010/3711, K. 2011/5583, T. 30.03.2011 kararında denetim makamının pazarlıkla satışa ancak özel durumları, taşınmazın niteliğini veya değerinin azlığını gözeterek karar verebileceğini; görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğunu ve yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir.
31 Ekim 2026 değişikliği bu iki halkayı değiştirmez. 7589 sayılı Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 11, 12 ve 22. maddelerin yayımı tarihinden itibaren üç ay sonra yürürlüğe gireceğini düzenler; Kanun 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Geçici 1. maddenin beşinci fıkrasına göre değişiklikler, açık artırma suretiyle satışına karar verilip de yürürlük tarihinden önce ilanı yapılmış açık artırmalara uygulanmaz; bu satışlar önceki hükümlere göre tamamlanır. Ölçüt satış kararının veya talimatın tarihi değil, ilanın tarihidir: 31 Ekim 2026'dan önce ilanı yapılmış artırma eski usulle bitirilir, ilanı sonraya kalan satış elektronik portalda yürütülür. Aynı ölçüt, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesindeki değişiklikler bakımından da geçerlidir.
Taşınır ve Taşınmazların Elektronik Satış Portalında Satışı
7589 sayılı Kanunun 11. maddesi, Türk Medeni Kanunu'nun 440. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine "Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında" ibaresini eklemiştir. Eklenen ibare, "talimat uyarınca," ifadesinden sonra gelir. Buna göre değerli şeylerin dışındaki taşınırlar, vesayet makamının talimatı uyarınca elektronik satış portalında açık artırmayla satılır (TMK m.440/1). Kanunun 12. maddesi ise 444. maddenin ikinci fıkrasını tümüyle yeniden yazmıştır: taşınmazların satışı da aynı portalda açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamam olur.
Taşınırlarda Değerli Şeyler İstisnası
Portal zorunluluğu, taşınırlar bakımından "değerli şeylerin dışındaki" mallarla sınırlıdır. Mücevher, kıymetli evrak ve benzeri değerli şeyler bu ifadenin dışında kalır; bunların satışı 440. maddenin birinci fıkrası kapsamında portal üzerinden yürütülmez. Hâkim, özel durumları, taşınırın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa da karar verebilir (TMK m.440/1). Bu takdir yetkisi taşınırlara özgüdür; 444. maddede pazarlık yetkisi denetim makamına tanınmıştır.
Vesayet altındaki kişinin kendisi veya ailesi için özel değer taşıyan şeyler zorunluluk olmadıkça satılamaz (TMK m.440/2). Bu fıkra değişikliğe uğramamıştır. Aile yadigârı bir eşya, vesayet makamının iznine rağmen, satışı zorunlu kılan bir sebep gösterilmedikçe portala çıkarılamaz.
Taşınırlar bakımından dikkat edilmesi gereken nokta, satışın menfaat şartına bağlılığının sürmesidir. Maddenin birinci cümlesi "vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse" kaydıyla başlar; portal, bu şartın varlığını ortadan kaldırmaz. Vasi, taşınırın satışına neden gerek duyulduğunu dosyaya koymak zorundadır.
Taşınmazlarda Elektronik Açık Artırma ve Ten Günlük Onama Süresi
Yeni 444. maddenin ikinci fıkrası, satışın UYAP'a entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılacağını ve ihalenin vesayet makamının onamasıyla tamam olacağını düzenler. Onamaya ilişkin kararın, ihale gününden başlayarak on gün içinde verilmesi öngörülmüştür. Eski metindeki "vesayet makamının bu iş için görevlendireceği bir kişi" ve "vasi de hazır olduğu hâlde" ibareleri yeni metne alınmamıştır: fiziken yürütülen, görevlendirilmiş bir kişinin yönettiği ve vasinin hazır bulunduğu satış yeri, yerini portala bırakmıştır.
Değişiklik bir gevşetme değildir. 462. maddenin birinci bendi, taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması için vesayet makamının iznini aramayı sürdürür. 444. maddenin birinci fıkrası da değişmemiştir: satış, vesayet makamının talimatı uyarınca ve ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerekli kıldığı hâllerde mümkündür (TMK m.444/1). Portal, izin ve menfaat denetiminin yerine geçmez; yalnızca izin verildikten sonraki artırma aşamasının yürütülme biçimini belirler.
Denetim makamının istisnai pazarlık yetkisi korunmuştur. Denetim makamı, özel durumları, taşınmazın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa karar verebilir (TMK m.444/3). Vasi tek başına açık artırmadan vazgeçip doğrudan satış yapamaz; pazarlık kararı denetim makamına aittir.
Onama şartı, elektronik satışla birlikte kurucu unsur olmayı sürdürür. İcra ve iflas satışlarında ihale, şartların gerçekleşmesiyle tamamlanırken; vesayet satışında ihale, vesayet makamının onamasıyla tamam olur. En yüksek teklifin oluşması tek başına mülkiyet devrini sağlamaz; onama verilmeden tapuda devir yapılamaz. Onama incelemesinde referans, kısıtlının menfaatidir; ihalenin talimata, satış şartlarına ve kanuni usule uygun yürütülüp yürütülmediği değerlendirilir. Mahkeme, bedelin değerin çok altında kalması, ilanların usulsüz yapılması veya alıcılar arasında danışıklı hareket gibi durumlarda onamayı reddedip yeni artırma isteyebilir.
On günlük süre, eski metinde de bulunan bir kuraldı; elektronik sisteme geçişle takvimin işletilmesi daha katı hâle gelir. İhaleden sonra dosyanın on gün içinde vesayet makamının önüne gitmesi ve karar çıkması gerekir. Bu süreyi takip etmek vasinin sorumluluğundadır; gecikme ihalenin tamamlanmasını engelleyebileceği gibi vesayet altındaki kişinin zararına da yol açabilir.
Portalın teknik işleyişine ilişkin ayrıntılar, teminat ve pey usulü ile ihalenin feshine ilişkin başvuru yolu ve süresi ikincil düzenleme yapılmadıkça kesinlik taşımaz. İcra ve İflas Kanunu'nun elektronik satışa ilişkin hükümlerinin hangi ölçüde kıyasen uygulanacağı da bu aşamada açıklığa kavuşmuş değildir. Satışın erişim alanı ülke geneline genişler; tekliflerin kayda geçmesi şeffaflık sağlar. Buna karşılık izin alınması, menfaatin ortaya konması ve taşınmazın değerinin belirlenmesi yükümlülükleri sürer.
Geçiş bakımından belirleyici işlem, artırmanın ilanıdır. 7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca değişiklikler, açık artırma suretiyle satışına karar verilip de yürürlük tarihinden önce ilanı yapılmış açık artırmalara uygulanmaz; bu satışlar önceki hükümlere göre tamamlanır. Aynı ölçüt, İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesindeki değişiklikler bakımından da geçerlidir.
Vasinin Başvurusundan Satışın Kesinleşmesine kadar Süreç
Satış, vasi tarafından atandığı sulh hukuk mahkemesine vesayet dosyası üzerinden verilen dilekçeyle başlar. Yetki bakımından ölçüt, kısıtlamaya karar veren ve yerleşim yerinin değiştirilmesine izin vermemiş olan sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.412). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2020/11869, K. 2021/1391, T. 15.02.2021 kararında satışa izin işinin vesayet makamı sulh hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Talebin aile veya asliye hukuk mahkemesinde açılması görevsizlik kararı doğurur.
Dilekçede vesayet dosyasının esas numarası, vasinin kimlik bilgileri, taşınmazın tapu bilgileri, satış gerekçesi ve menfaatin dayanağı, kısıtlının gelir gider belgeleri, taşınmazın yaklaşık değeri ve satış bedelinin kullanım planı yer alır. Vasi, vesayet altındaki kişiyi hukuki işlemlerinde temsil eder (TMK m.448); bu temsil yetkisi, işlem bazında izin alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Tapu Kaydı, Takyidat ve Değer Tespiti
Mahkeme öncelikle tapu kaydını ve takyidatları inceler. Taşınmaz hisseliyse kısıtlıya ait pay ile diğer paydaşların hakları ayrı değerlendirilir. Vesayet makamı, satış öncesinde değer tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırabilir (TMK m.450). Değerlemede aynı bölgedeki gerçekleşen satışlar, taşınmazın fiziki ve hukuki özellikleri, kiracılık durumu ve yükümlülükler birlikte değerlendirilir; yalnızca ilan sitelerindeki talep fiyatları esas alınmaz. Aile içinde ya da alıcıyla anlaşılan bedel vesayet dairelerini bağlamaz; anlaşılan bedelin bilirkişi değerinin altında kalması onama aşamasında risk doğurur.
Satış Yönteminin Belirlenmesi
Kural açık artırmadır. Vesayet makamı satışın gerekli olduğuna karar verip izni verir; pazarlıkla satışa karar verme yetkisi denetim makamındadır (TMK m.444/3). Vasi iki talebi birlikte dile getirebilir; bu durumda vesayet makamı görevsizlik kararı vermemeli, satışın gerekliliğini değerlendirip izni vererek dosyayı denetim makamına göndermelidir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/15450, K. 2015/3699, T. 17.03.2015 kararında denetim makamının yapması gerekenin pazarlıkla satış isteğinin uygun olup olmadığını değerlendirmek olduğunu belirtmiştir.
Artırmanın Yürütülmesi ve İhalenin Onanması
İzin kesinleştikten sonra artırma 31 Ekim 2026'dan itibaren UYAP'a entegre elektronik satış portalında yürütülür (TMK m.444/2). İlanda taşınmazın niteliği, tahmini değeri, teminat ve ödeme koşulları ile artırma takvimi yer alır. Satış yöntemi aile içinde kararlaştırılmaz; mahkemenin talep ettiği değerleme ve belgeler tamamlanmadan ilan verilmez, kapora alınmaz, bağlayıcı teslim vaadi kurulmaz. Portal dışında alınan yüksek bir teklif, satışın kendiliğinden özel satışa dönüştüğü anlamına gelmez.
Artırma sonunda oluşan en yüksek teklif, satışı kendiliğinden tamamlamaz. İhale, vesayet makamının onamasıyla tamam olur ve onama kararı ihale gününden başlayarak on gün içinde verilir. Bu takvimi izlemek vasinin sorumluluğundadır; gecikme ihalenin tamamlanmasını engelleyebilir. Onama verilmeden tapuda devir yapılamaz. Satış bedeli, vasinin serbestçe kullanabileceği bir bütçeye dönüşmez; ödeme hesabı, tescil, vergi ve masraflar satıştan önce netleştirilir, harcamalar belgelenir ve vasi raporları vesayet makamınca denetlenir (TMK m.464).
İzinsiz İşlemin Sonucu
Vesayet dairelerinin izni alınmadan yapılan işlemler, kısıtlının izinsiz yaptığı işlem hükmündedir (TMK m.465). Bu işlem kısıtlıyı bağlamaz, izin sonradan alınmadıkça askıda kalır, izin verilmezse taraflar verdiklerini geri isteyebilir. İzin alınmadan yapılan satışta tescil yolsuz hâle gelir; tapu müdürlükleri izinsiz satış başvurusunu kabul etmediğinden bu sonuç daha çok harici satışlarda ve satış vaadi sözleşmelerinde ortaya çıkar. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2018/2703, K. 2019/3330, T. 23.05.2019 kararında vesayet makamının izni olmadan yapılan satışta davanın kabulünü TMK m.462/1'e dayandırmıştır:
TMK.nun 462/1 maddesi uyarınca vasinin vesayet makamından satış izni almadan kısıtlıya ait dava konusu taşınmazı sattığı saptanarak davanın kabulüne karar verilmesi doğru.
İzinsiz devir, kısıtlının tapuya bizzat götürülmesiyle yapılmış olsa da sonucu değiştirmez; kısıtlama kararından sonra kısıtlının tasarruf ehliyeti yoktur.
İzin Alınmadan Yapılan Satışın Sonuçları ve Satışa İtiraz Yolları
Vesayet makamının izni alınmadan yapılan taşınmaz satışı, kısıtlıyı bağlamaz ve tapuda yolsuz tescil doğurur. İzin eksikliği, alıcının iyiniyet iddiasıyla giderilemez; satış vaadi sözleşmesiyle kurulan borç ilişkisi de vesayet denetiminin yerini tutmaz. Tapu iptali ve tescil davası açıldığında ise satışı yapan vasi ile alıcı arasındaki doğrudan ilişki, işlemin hukuki sonucunu değiştirmez.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/7979, K. 2022/1516, T. 01.03.2022 kararında izin şartının kapsamını genişletmiştir:
Vasinin, vesayet altındaki kişi aleyhine açılan davayı kabul etmesi TMK m.462/8 uyarınca vesayet makamının iznine bağlıdır. Vasinin bu izni almadan yaptığı işlemler, TMK m.465 gereğince vesayet altındaki kişinin vesayet makamının izni olmaksızın yaptığı işlem hükmünde olduğundan, izin alınmadan verilen kabul beyanına dayanılarak hüküm kurulamaz.
Buna göre izin şartı yalnızca mal satışına özgü değildir; vasinin usul işlemlerinde gösterdiği irade de aynı denetimin konusudur. Vasi, satışı başka bir davada kabul beyanıyla dolaylı biçimde gerçekleştiremez. Vasinin iyiniyetle hareket etmesi bu eksikliği gidermez; izin vesayet altındaki kişiyi korumaya yöneliktir ve vasinin takdirine bırakılmamıştır.
İzinsiz satışın yıllar sonra tartışılabilmesi, tapu kaydına güvenen alıcıyı da kapsar. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2018/2703, K. 2019/3330, T. 23.05.2019 kararında vesayet altındayken taşınmazını bizzat devreden babanın oğlunun açtığı davada, ehliyetsizlik sebebine dayanan davayı açmakta oğulun hukuki yararı bulunduğunu kabul etmiştir. Taşınmazı kısıtlıdan doğrudan devralan kişi, tapu kaydına duyduğu güvene dayanarak işlemi güvenle sürdürebileceğini varsayamaz. İkinci elden alanın iyiniyeti ayrıca tartışılır; iyiniyet ispatlanamazsa tapu iptali ve tescile, ispatlanırsa bedele hükmedilir.
Vasiye Karşı Şikâyet
Ayırt etme gücüne sahip kısıtlı ile her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir (TMK m.461/1). Şikâyet hakkı, aile bireyleriyle sınırlı değildir; satıştan etkilenen paydaşlar da ilgili sıfatıyla başvurabilir. Şikâyetin amacı vasiyi satışa zorlamak değil, izin dışına çıkan işlemin denetlenmesini sağlamaktır. Şikâyet üzerine vesayet makamı işlemi inceler, gerektiğinde vasiden açıklama ve belge ister.
Vasinin kusuruyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarar, sorumluluk doğurur ve vasi raporları vesayet makamınca incelenir (TMK m.464). Şikâyet ayrıca vasinin görevden alınması talebine de dayanak olabilir. Şikâyet, izinsiz satışın geçersizliğinin tespiti değildir; bu sonuç ancak tapu iptali davasıyla elde edilir. İki yol birbirinin yerine geçmez ve birbirini beklemez.
Vesayet Makamı Kararlarına İtiraz
Vesayet makamının kararlarına tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m.461/2). İtiraz hakkı vasiye, ayırt etme gücüne sahip kısıtlıya ve hukuki yararı bulunan ilgililere aittir. Süre hak düşürücüdür; on günlük süreden sonra yapılan başvuru denetim makamınca esastan incelenmez.
Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak itirazı karara bağlar (TMK m.488). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2011/12207, K. 2012/27394, T. 19.11.2012 kararında denetim makamının bu konuda verdiği kararın kesin olduğunu belirterek temyiz dilekçesinin reddine hükmetmiştir. Buna göre denetim makamı kararı kesindir; itiraz süreci bu aşamada sona erer. Vesayet makamının satışa izin kararına karşı 444. maddeden doğan itirazla karıştırılmamalıdır: izin kararı 463. madde kapsamında onamaya tabi değildir, ona karşı ileri sürülecek yol da bu on günlük itirazdır.
İtirazda ileri sürülebilecek sebepler menfaat şartıyla sınırlıdır: satışın kısıtlıya somut bir yarar sağlamaması, değer tespitinin eksik yapılması, izin talebinin farklı satış yöntemine işaret etmesi. İtiraz denetim makamının pazarlıkla satış kararına yönelmişse, incelenecek husus istisnanın koşullarının bulunup bulunmadığıdır.
Pazarlıkla Satış Kararına Karşı
Denetim makamının pazarlıkla satış kararı (TMK m.444/3), açık artırma kuralının istisnasıdır ve bu karara yönelik şikâyet farklı bir denetim doğurur. İtirazı değerlendiren mercin kendisi kararı vermiş olacağından, burada etkili yol esasa ilişkin itirazdır: pazarlık isteğinin kısıtlının menfaatine olup olmadığı somut olgularla gösterilmelidir. Vesayet makamının görevsizlik kararı vermemesi gerektiği kuralı bu itirazlarda önem kazanır, zira görevsizlik süreci başladığı yere geri döndürür.
Uygulamada tasarruf, vesayet makamının satışa izin verdiği hâllerde satış bedelinin kısıtlı adına kullanılmasına ilişkin koşulların değiştirilmesiyle de gündeme gelir. Satış bedelinin vesayet hesabı dışında tutulması ya da harcamaların izin alınmadan yapılması, onamaya tabi bir işlem eksikliği doğurur ve 465. maddede belirtilen izinsiz işlemin sonuçlarına yaklaşır.
Vesayet makamı kararını verirken kısıtlıyı dinleyebilir ve satıştan elde edilecek paranın nasıl kullanılacağını sorar (TMK m.450). Bu denetim, satış tamamlandıktan sonra vasi raporları üzerinden yürür; bedelin değerlendirilmesi ve harcamaların belgelenmesi vesayet makamının görevidir (TMK m.464). Satış sürecinin tamamlanmış olması, vasinin hesap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Pratikte Dikkat Edilecekler, Örnek Olay ve Sık Sorulan Sorular
Hukuki çerçeve ve usul doğru kurulduğunda iş, dosyanın nasıl yürütüldüğüne kalır. Aşağıdaki örnek olay ve kontrol listesi, uygulamada en sık takılan noktaları somutlaştırır.
Hatay'da Deprem Sonrası Hak Sahipliği Örneği
Vasi, depremde yakınını kaybeden ve sonradan kısıtlanan bir kişiye atandığını varsayalım. Kısıtlının Hatay'da, hasar görmüş bir apartman dairesinde kayıtlı payı bulunsun; bakım, tedavi ve barınma giderleri düzenli gelirle karşılanamıyor olsun. Vasinin ilk işi, satışın kısıtlının menfaatine olduğunu somut olgularla göstermektedir: taşınmaz boş duruyor, hasar ve aidat gideri üretiyor, kullanılmıyor ve satış bedeliyle kısıtlıya uygun bir barınma imkânı sağlanabiliyorsa satış talebinin dayanağı dosyaya girer.
Süreç vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde yürür. Yetki, kısıtlamaya karar veren ve yerleşim yeri değişikliğine izin vermemiş mahkemeye aittir (TMK m.412). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2020/11869, K. 2021/1391, T. 15.02.2021 kararında satışa izin işinin vesayet makamı sulh hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Örnek olayda taşınmazın deprem bölgesinde olması, talebin başka bir ilde açılmasına hak vermez.
Tapu kaydı incelendiğinde payın hisseli olduğu görülebilir. Bu durumda kısıtlıya ait pay ile diğer paydaşların hakları ayrı değerlendirilir. Kısıtlının payının satılması hâlinde diğer paydaşların önalım hakkı gündeme gelebilir; 7571 sayılı Kanunla değişik TMK m.733/1, cebrî artırmayla satışlarda önalım hakkının kullanılamayacağını öngörür. Rızaen satış gerçekleşmezse ortaklığın giderilmesi davası açılabilir; taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B).
Pratikte Dikkat Edilecekler Kontrol Listesi
Satışa girişmeden önce aşağıdaki sıra izlenir:
- Kesinleşmiş vesayet ve vasi atama kararı ile görev süresi kontrol edilir.
- Tapu kaydı ve takyidatlar (ipotek, haciz, ihtiyati tedbir, intifa veya oturma hakkı, aile konutu şerhi) incelenir.
- Taşınmaz hisseliyse kısıtlıya ait pay ile diğer paydaşların hakları ayrı değerlendirilir.
- Satışın kısıtlının menfaatine olduğu belgeyle ortaya konur; mirasçıların paylaşma isteği tek başına gerekçe sayılmaz.
- Bilirkişi incelemesiyle savunulabilir bir değer tespit edilir; ilan sitelerindeki talep fiyatları esas alınmaz.
- İzin talebi ile pazarlıkla satış talebi birlikte sunulur; pazarlık talebinin yöneltileceği merci denetim makamıdır.
- Mahkemenin talep ettiği belge ve açıklamalar tamamlanmadan ilan verilmez, kapora alınmaz, bağlayıcı teslim vaadi kurulmaz.
- Satış bedelinin kısıtlı adına açılacak banka hesabına yatırılması ve harcamaların izinle yapılması için şart konur.
- İhaleden sonra on günlük onama takvimi işlenir; sürenin kaçırılması satışın tamamlanmasını engeller.
- Satış vaadi, harici satış veya "alıcı hazır, mahkeme sonradan onaylar" yaklaşımı benimsenmez.
- Kiracı varsa kira sözleşmesi, ödeme düzeni ve varsa tahliye taahhüdü incelenir.
- Geçiş hükmü bakımından artırma ilanının 31 Ekim 2026'dan önce mi sonra mı yapıldığı dosyadan doğrulanır.
Aileden birinin alıcı olması satışa engel değildir; ancak vasinin paydaş olduğu durumda pazarlıkla satışın vasiye yapılması TMK m.463/7 uyarınca denetim makamının iznini ayrıca gerektirir. Vasi pazarlama ve değerleme desteği alabilir; gayrimenkul danışmanına çalışma yetkisi verilmesi vesayet makamının izninin yerini tutmaz.
Sık Sorulan Sorular
Onama verilmezse ihale ne olur? İhale, vesayet makamının onamasıyla tamam olur; onama verilmeden tapuda devir yapılamaz. Onama kararı ihale gününden başlayarak on gün içinde verilir. Mahkeme, bedelin değerin altında kalması veya ilanların usulsüz yapılması gibi durumlarda onamayı reddedip yeni artırma isteyebilir.
Pazarlıkla satış kararını kim verir? Pazarlığa denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi karar verir (TMK m.444/3). Vesayet makamı, satışın gerekli olduğuna karar verip izni vererek dosyayı denetim makamına göndermelidir.
31 Ekim 2026'dan önce ilanı yapılmış satış hangi usulle tamamlanır? Geçici hükmün ölçütü ilan tarihidir; yürürlükten önce ilanı yapılmış açık artırma önceki hükümlere göre tamamlanır.
Satış bedelini vasi serbestçe kullanabilir mi? Kullanamaz. Ödeme hesabı ve harcamalar mahkemenin talimatına göre belirlenir; vasi raporları vesayet makamınca denetlenir (TMK m.464).
Vesayet makamının kararına itiraz nereye yapılır? Tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilir (TMK m.461/2); denetim makamı kararı kesindir.
Kısıtlının tapuya bizzat gelmesi izin eksikliğini giderir mi? Gidermez. Kısıtlı, kısıtlama kararından sonra tasarruf ehliyetine sahip değildir; izinsiz devir tapuda yolsuz tescil doğurur.
Satışa girişmeden önce dosyada şu sıra izlenmelidir: vesayet ve vasi belgesini doğrula, tapu ve takyidatları çıkar, menfaati belgeleyerek vesayet makamından izin al, değerlemeyi tamamla, gerekliyse pazarlık talebini denetim makamına yönelt, artırma usulünü ve onama takvimini takip et. Dosyanın hangi aşamada olduğu, değişikliğin uygulanacağı usulü belirler.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olayınıza ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz.