
Kanuni Faiz Reeskont Oranının Yüzde 80'ine Bağlandı: Sözleşmede Faiz Yoksa Ne Uygulanır?
Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmamışsa 31 Temmuz 2026'dan itibaren kanuni faiz sabit bir yüzde değil, TCMB reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanan değişken bir orandır. 7589 sayılı Kanun m.10 ile yeniden yazılan 3095 sayılı Kanun m.1, %38,75 reeskont oranı üzerinden 2026 için %31 sonucunu verir. Yeni düzenlemenin eski Cumhurbaşkanı kararı rejiminden farkı, 30 Haziran ve 31 Aralık oranları arasındaki en az 5 puanlık fark şartının işleyişi, temerrüt faizi ve avans faizinden ayrıldığı noktalar, derdest dosyalarda dönem bölünmesi ve basit faiz hesabı örnekle anlatılır.
Kanuni Faizin Yeni Dayanağı: 7589 Sayılı Kanun M.10 ve 3095 Sayılı Kanun M.1
Sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa 31 Temmuz 2026'dan itibaren kanuni faiz sabit bir yüzde değil, TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenidir. Bu oran, 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle 3095 sayılı Kanun m.1'e yazılmış ve 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan metinle 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmiştir. 31 Aralık 2025 reeskont oranı %38,75 olduğundan 2026 için hesap %38,75 × 0,80 = %31 sonucunu verir.
Değişiklik hükmü, 3095 sayılı Kanun'un eski 1. maddesini tümüyle kaldırıp yerine yeni bir metin koyar. Yürürlükteki metin şu şekildedir:
11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşmeyle tespit edilmemişse ödeme yıllık olarak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden yapılır. Bu reeskont oranı 30 Haziran günü, önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan orandan beş puan veya daha çok farklıysa yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni geçerlidir.
Maddenin kapsamı TBK ve TTK'ya göre faiz ödenmesi gereken hâllerle sınırlıdır. Hükmün uygulanması için iki koşul birlikte aranır: borcun bu iki kanun kapsamında faiz doğurması ve faiz miktarının sözleşmeyle tespit edilmemiş olması. Sözleşmede geçerli bir oran kararlaştırılmışsa 3095 sayılı Kanun m.1 devreye girmez; o ilişkide önce sözleşme hükmü, ardından TBK m.88 ve m.120'deki emredici sınırlar incelenir.
Reeskont Oranının Yüzde Sekseni Kuralı
Hesabın başlangıç noktası yalnızca kısa vadeli kredi işlemlerinde uygulanan reeskont oranıdır. TCMB'nin kısa vadeli avanslar için uyguladığı oran bu hesaba girmez; avans oranı, ticari işlerdeki temerrüt faizinin dayanağı olarak ayrı bir yerde durur (3095 sayılı Kanun m.2/2). Cumhurbaşkanının oranı belirleme yetkisi maddeden çıkarılmıştır; oran, Merkez Bankasının açıkladığı veriye doğrudan bağlanmıştır.
Yüzde seksen ifadesi, reeskont oranından yirmi puan indirme anlamına gelmez. Oran 0,80 katsayısıyla çarpılır. Reeskont oranı %38,75 iken sonuç %31'dir; yirmi puanlık fark yöntemi uygulansaydı %18,75 gibi bambaşka bir sonuca varılırdı. Bu ayrım, hazır faiz tablolarının ve icra kapak hesaplarının kontrolünde ilk bakılacak noktadır.
Baz alınan reeskont oranı tek bir günden okunur: önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan oran. Yıl içinde reeskont oranının başka tarihlerde değişmesi, 30 Haziran eşiği aşılmadıkça kanuni faiz oranını değiştirmez. Merkez Bankası reeskont oranı 20 Aralık 2025'ten itibaren yıllık %38,75'tir ve hem 31 Aralık 2025 hem 30 Haziran 2026 itibarıyla bu düzeyde kalmıştır.
30 Haziran Fark Şartı ve Yıl Ortası Kontrolü
Yıl ortası kontrolü, 30 Haziran günü uygulanan reeskont oranının önceki yılın 31 Aralık oranından en az beş puan farklı olmasına bağlanmıştır. Fark bu eşiğe ulaşırsa yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni geçerli olur. Eşiğin altında kalınırsa yılın ilk yarısındaki oran yıl sonuna kadar uygulanmaya devam eder.
Fark, iki oran arasındaki puan farkı üzerinden hesaplanır; yüzde değişim oranı üzerinden değil. %38,75'ten %43,75'e çıkış beş puanlık farka denk gelir ve eşiği doldurur; %38,75'ten %42'ye çıkış 3,25 puanlık farkla eşiğin altında kalır. Kural yalnızca oran yükseldiğinde değil, düştüğünde de işler; beş puanlık düşüş de yılın ikinci yarısı için yeni oran doğurur. 2026'da 31 Aralık 2025 ve 30 Haziran 2026 reeskont oranı aynı olduğundan fark sıfırdır ve yılın ikinci yarısı için ayrı bir oran oluşmamıştır.
Yeni yapı, 3095 sayılı Kanun m.2/2'deki avans faizi mekanizmasıyla aynı mantığa dayanır; her iki oran da yılın iki sabit tarihindeki Merkez Bankası verisine kilitlenir. Bu nedenle kanuni faiz oranı, yılın ilk yarısı ile ikinci yarısı arasında yalnızca eşik aşıldığında değişir.
2026 için Geçerli Oran ve Yürürlük Tarihi
2026 yılı için kanuni faiz oranı yıllık %31'dir. Oran, %38,75 reeskont oranının yüzde sekseni alınarak bulunur ve 30 Haziran 2026 fark şartı gerçekleşmediğinden yılın ikinci yarısında da aynı düzeyde uygulanır. Hesaplamada 365 gün esası kullanılır.
Yeni hüküm 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdiği için %31'in başlangıcı da bu tarihtir. Oran geriye yürümez; 31 Temmuz 2026 öncesinde işleyen günler, o dönemde yürürlükte olan oranla hesaplanır. 1 Haziran 2024 ile 30 Temmuz 2026 arasında kanuni faiz yıllık %24 olarak uygulanmıştı (20 Mayıs 2024 tarihli ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı). Faizi 31 Temmuz 2026'dan önce başlayıp sonrasında da işleyen alacakta süre ikiye bölünür ve her dönem kendi oranıyla hesaplanır.
Değişikliğin arkasında Anayasa Mahkemesinin iptal kararı vardır. AYM, 22 Temmuz 2025 tarihli ve E.2024/24, K.2025/164 sayılı kararıyla 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesini sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden iptal etmiş, iptalin yürürlüğünü 1 Eylül 2026'ya ertelemiştir (Resmî Gazete 01.12.2025, sayı 33094). 7589 sayılı Kanun bu tarihten önce yürürlüğe girerek oran boşluğunu kapatmıştır.
Karar künyeleri, maddede yapılan değişikliğin uygulanmasında "yasal faiz" ibaresinin anlamını belirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ıslah dilekçesindeki bu ibareyi 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesindeki yasal faiz olarak kabul etmiştir:
Islah dilekçesinde talep edilen yasal faiz ifadesinin 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesinde düzenlenen yasal faiz olarak kabul edilmesi gerekir. Bu ifadenin yasadan kaynaklanan her türlü faiz şeklinde geniş yorumlanması kavram kargaşasına yol açar.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu da aynı yönde karar vermiştir:
Yasal faiz talep edilmişse bunun 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesindeki kanuni faiz olarak anlaşılması gerekir. Yargı yeri taleple bağlı olup, talep edilen yasal faiz yerine Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesindeki tecil faizine hükmedemez.
Bu iki karar birlikte, dilekçede açıkça başka bir faiz türü istenmedikçe hesabın m.1 üzerinden yapılacağını ortaya koyar. Hukuk Genel Kurulu, 5335 sayılı Kanunla getirilen reeskont esaslı hesabın yalnızca 3095 sayılı Kanun bakımından geçerli olduğunu, bu Kanun dışındaki uygulamalarda Merkez Bankasının reeskont oranlarını belirleme yetkisinin sürdüğünü belirtmiştir. 2026 düzenlemesi de aynı çizgide kalır: hesap, 3095 sayılı Kanun kapsamındaki faiz alacakları için yapılır; özel kanunlarda başka bir faiz türü veya oranı öngörülmüşse o hüküm uygulanır.
Eski Sistemle Karşılaştırma ve Uygulama Alanı
Yeni düzenlemenin getirdiği değişken oran yapısı, yıllarca sabit oranla işleyen bir rejimin yerini alır. Bu fark, hesabın kim tarafından belirlendiği ve oranın hangi aralıklarla güncellendiği noktalarında somutlaşır. Geçmiş oranlar da bu tabloyu tamamlar: 1 Ocak 2006 ile 31 Mayıs 2024 arasında kanuni faiz yıllık %9 olarak uygulanmıştı (Bakanlar Kurulu Kararı 2005/9831).
Sabit Oran ve Cumhurbaşkanı Kararı Rejiminden Değişken Orana Geçiş
Eski 3095 sayılı Kanun m.1, oranı yıllık %12 olarak belirliyor, Cumhurbaşkanına bu oranı bir katına kadar artırma yetkisi veriyordu. Pratikte oran bu yetkiyle 20 Mayıs 2024 tarihli ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı üzerinden 1 Haziran 2024'ten itibaren yıllık %24 düzeyine çıkarılmış ve 30 Temmuz 2026'ya kadar bu düzeyde kalmıştı. Yeni m.1, bu artırma yetkisini tamamen kaldırır. Oranı belirleyen idari karar değil, Merkez Bankasının açıkladığı kısa vadeli kredi işlemleri reeskont oranıdır.
Aradaki fark, oranın hangi iradeye bağlandığında toplanır. Cumhurbaşkanı kararı rejiminde alacaklı, kanuni faizin alım gücü karşısındaki değer kaybını ayrıca ispat zorundaydı; çünkü oran, idari bir takdirle belirlenen bir tavan olarak kalıyordu. Değişken oran yapısında ise faiz oranı, para politikasının açıkladığı veriyle birlikte hareket eder. Oran yine sabit bir yüzde değildir; ama belirleyicisi artık 31 Aralık ve 30 Haziran tarihlerindeki Merkez Bankası verisidir.
Önceki rejimdeki bir başka fark üst sınırlarda ortaya çıkar. Kanuni faiz, sözleşmeyle kararlaştırılabilecek faizin üst sınırını doğrudan etkiler; çünkü TBK m.88/2 akdi faizi kanuni faizin %50 fazlasıyla, TBK m.120/2 temerrüt faizini %100 fazlasıyla sınırlar. %31 oranında bu sınırlar %46,5 ve %62'dir. Oran düştükçe ya da yükseldikçe bu tavanlar da kendiliğinden değişir; ayrı bir idari karar gerekmez.
Anayasa Mahkemesi İptal Kararı ve Boşluğun Kapatılması
Değişikliğin arkasında Anayasa Mahkemesinin iptal kararı vardır. AYM, 22 Temmuz 2025 tarihli ve E.2024/24, K.2025/164 sayılı kararıyla 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesini sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden iptal etmiş, iptalin yürürlüğünü 1 Eylül 2026'ya ertelemiştir (Resmî Gazete 01.12.2025, sayı 33094). Kararın gerekçesinde, kanuni faiz oranının alacağın enflasyon karşısındaki değer kaybını telafi edecek nitelikte olması gerektiği, Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin ise oranı artırmakla sınırlı kaldığı belirtilmiştir:
3095 sayılı Kanun'un 1. maddesi, sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden, kanuni faiz oranının alacağın enflasyon karşısındaki değer kaybını telafi edecek etkili ve öngörülebilir bir mekanizma içermemesi nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkına aykırı bulunarak iptal edilmiştir. İptalin yürürlüğü dokuz ay ertelenmiştir.
AYM'nin daha eski bir kararı aynı sorunu daha geniş bir çerçevede ele almıştı:
Enflasyon ile buna bağlı döviz kuru, mevduat faizi ve tahvil faizlerinin kanuni faizin üzerinde gerçekleşmesi, borçluyu yararlandırıp alacaklıyı zarara uğratabilir ve kamu düzenini bozabilir.
7589 sayılı Kanun, iptalin yürürlüğe gireceği 1 Eylül 2026 tarihini beklemeden 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girerek oran boşluğunu kapatmıştır. Kanunda eski oranın uygulanacağına dair bir geçiş hükmü öngörülmemiştir. Faiz işlediği döneme ait rejime tabi olduğundan 31 Temmuz 2026'dan önceki günler için %24, bu tarihten itibaren %31 uygulanır. Bu nedenle sözleşmeden kaynaklanmayan borçlarda faiz süresi ikiye bölünür ve her dönem kendi oranıyla hesaplanır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, oran değişikliğinin geriye yürümemesinin nasıl işleyeceğini ortaya koymuştur:
Uyuşmazlığın devam ettiği davalarda iptal kararının geriye yürümemesi kuralı uygulanamayacağından, somut uyuşmazlıkta 2003 ve 2004 yıllarında yürürlükte bulunan 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesindeki faiz oranlarının dikkate alınması gerekir.
Buna göre derdest dosyada tek bir oran üzerinden hesap yapılamaz. Aynı yönde Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, takip talebinde değişen oranlarda kanuni faiz istenmesi hâlinde oranın eski %9 ile sınırlandırılamayacağını değerlendirmiştir (3. Hukuk Dairesi, E.2025/10-22).
Yeni rejimin etki alanı 3095 sayılı Kanun'un kapsamıyla sınırlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, reeskont oranları üzerinden yeni bir hesap yöntemi getiren değişikliğin 3095 sayılı Kanun dışındaki uygulamalarda Merkez Bankasının reeskont oranlarını belirleme yetkisini kaldırmadığını belirtmiştir:
3095 sayılı Kanun'un 1. maddesinde yapılan değişiklikle reeskont oranları üzerinden yeni bir faiz hesaplama yöntemi getirilmiştir. Bu değişiklik 3095 sayılı Kanun bakımından uygulanır; kanun dışındaki uygulamalarda bankanın reeskont oranlarını belirleme yetkisi devam eder.
Bunun sonucu şudur: özel kanunda başka bir faiz türü veya oranı öngörülmüşse o hüküm uygulanır; ticari işlerde avans faizi, TTK m.1530 rejimi, kamu alacaklarındaki gecikme zammı ve yabancı para borçları kendi kurallarıyla hesaplanır. Kamu alacakları bakımından Hukuk Genel Kurulu, 4833 sayılı Bütçe Kanunu'ndaki özel faiz düzenlemesinin yalnızca genel bütüye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin ilama bağlanmış borçlarıyla sınırlı olduğunu belirtmiştir:
4833 sayılı Bütçe Kanunu'nda 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesindeki faiz oranına ilişkin düzenleme, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin ilama bağlanmış borçlarıyla sınırlıdır. Boşanma ilamındaki tazminat borcu bu kapsamda olmadığından anılan özel oran uygulanamaz.
Tazminat alacaklarında hesap yönünden ek bir ayrım bulunur. 7589 sayılı Kanun, TBK m.55'e eklediği fıkralarla çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında kazancın bilindiği dönem için olay tarihinden, bilinemediği dönem için karar tarihinden kanuni faiz işletilmesini düzenlemiştir; kural 31 Temmuz 2026'dan sonraki haksız fiil ve zarar doğuran olaylara uygulanır. Bu tarihten önceki olaylarda faiz başlangıcı yine TBK m.117 genel hükümlerine göre belirlenir.
Temerrüt Faizi ve Ticari İşlerde Avans Faizi Ayrımı
Temerrüt faizi, borçlunun para borcunu zamanında ödememesi üzerine işleyen ve borçlunun temerrüdünü şart koşan faizdir; avans faizi ise yalnızca ticari işlerde talep edilebilen, TCMB'nin kısa vadeli avans oranına dayanan temerrüt faizidir. Dosyada ilk soru "oran kaç" değil, "hangi faiz türü uygulanıyor" olmalıdır; çünkü bu seçim faiz tutarını diğer bütün kalemlerden fazla değiştirir.
3095 Sayılı Kanun M.2 Uyarınca Temerrüt Faizi
3095 sayılı Kanun m.2/1'e göre para borcunda temerrüde düşen borçlu, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça geçmiş günler için m.1'deki orana göre temerrüt faizi öder. Bu düzenleme, kanuni faiz oranını temerrüt faizinin varsayılan oranı yapar. Sözleşmede daha yüksek bir temerrüt faizi kararlaştırılmışsa o oran uygulanır; kararlaştırılmamış ve akdi faiz bu oranların üstünde belirlenmişse temerrüt faizi akdi faizden az olamaz (3095 sayılı Kanun m.2/3).
Temerrüt faizi ile kanuni faiz aynı kavram değildir. Kanuni faiz, oranı sözleşmeyle belirlenmemiş faiz borçlarının genel oranıdır; temerrüt faizi ise muaccel borcun ödenmemesinden doğar ve ancak TBK m.117'ye göre temerrüdün gerçekleştiği andan işlemeye başlar. Bu nedenle vade, ihtar veya dava tarihi ile faiz türü aynı sayfada denetlenmelidir.
Faize faiz yürütülemez. 3095 sayılı Kanun m.3, kanuni ve temerrüt faizinde mürekkep faiz yasağını düzenler; TBK m.121/3 uyarınca temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi işletilemez. TTK m.8/2'deki cari hesap ve ticari ödünç istisnası saklıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, ilamda ayrı gösterilen işlemiş faizin ilamlı takipte kendiliğinden anaparaya dönüşmediğini belirtmiştir:
İlamda bağımsız olarak gösterilen işlemiş faiz alacağı, ilamlı takipte kendiliğinden anaparaya dönüşmez ve bu faiz alacağına ayrıca faiz yürütülemez. TBK 121 ve 3095 sayılı Kanun'un 3. maddesi karşısında, TTK 8'deki özel istisna koşulları bulunmadıkça bileşik faiz uygulanamaz.
Buna göre icra kapak hesabında faize faiz işlendiği görülüyorsa bunun açık bir hukuki dayanağı gösterilmelidir. Aynı Daire, elverişli bir cari hesap ilişkisi kurulmadığı hâlde bileşik faiz hesaplanmasını da bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E.2015/2902, K.2016/839).
Ticari İşlerde Avans Faizi ve TTK M.1530 Rejimi
Ticari işlerde alacaklı, kanuni faizden yüksek olması kaydıyla TCMB'nin kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı oran üzerinden temerrüt faizi isteyebilir (3095 sayılı Kanun m.2/2). TCMB'nin 20.12.2025'ten itibaren uyguladığı avans faizi yıllık %39,75'tir ve bu oran kanuni faiz olan %31'den yüksektir. Ticari işlerde faiz oranı TTK m.8/1 uyarınca serbestçe belirlenebildiğinden TBK m.88/2 ve m.120/2'deki üst sınırlar kural olarak burada uygulanmaz.
Avans faizi, her ticari sözleşmede kendiliğinden işleyen bir anapara faizi değil, 3095 sayılı Kanun m.2/2'deki temerrüt faizidir. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, takipte yalnızca ticari faiz istenmişse avans faizine hükmedilemeyeceğini belirtmiştir (E.2010/3618, K.2010/7683). 15. Hukuk Dairesi de "ticari faiz" ibaresini avans faizi talebinden ayırmıştır:
Dava ve ıslah dilekçelerinde yalnızca ticari faiz talep edilmişse bu ifade, açıkça avans faizi istenmediği sürece otomatik olarak avans faizi talebi anlamına gelmez. Mahkemece faiz türü taleple bağlılık ilkesi çerçevesinde belirlenmelidir.
Faiz türünün seçimi sonucu büyük ölçüde değiştirir. 15. Hukuk Dairesi aynı alacak için yasal faizle 39.645,96 TL, avans faiziyle 90.150,20 TL hesaplandığını değerlendirmiştir (E.2015/3648, K.2015/5728). Buna göre hesabın türü ve gerekçesi raporda açıkça yazılmalıdır.
TTK m.1530 rejimi ayrı bir mecradır. Anılan madde, ticari işletmeler arası mal ve hizmet tedarikinde geç ödemeye özel bir düzen getirir; tarafların tacir olması tek başına bu rejimin uygulanmasını sağlamaz. TCMB'nin 1 Ocak 2026'dan geçerli ilan ettiği oran %43, asgari tahsil gideri 2.020 TL'dir. Bu oran, m.2'deki avans oranından farklıdır ve aynı alacağa m.2/2 oranıyla birlikte uygulanmaz.
Bölge adliye mahkemeleri, rejimin sınırını sözleşmenin niteliğine bağlamıştır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, eser sözleşmesinde TTK m.1530'u uygulamamıştır:
Taşeron ile iş sahibi arasındaki inşaat eser sözleşmesinde, ilişkinin mal veya hizmet tedarik sözleşmesi olduğu kanıtlanmadıkça TTK 1530 uygulanamaz. Eser sözleşmesinden doğan hakediş alacağı bakımından özel tedarik rejiminin uygulanmaması yerindedir. Fatura tarihinin bulunması tek başına bu rejimin şartlarını kanıtlamaz.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi de mal ve hizmet tedarik sözleşmesinin kanıtlanması gerektiğini belirtmiştir (E.2020/802; E.2021/220). Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi ise TCMB'nin ilan ettiği özel orana başka bir yöntemle ek yapılmasını bozma sebebi saymıştır:
TTK 1530 kapsamındaki geç ödeme faizinde, TCMB'nin ilgili yıl için ilan ettiği özel oran doğrudan uygulanmalıdır. Bu oranı başka bir yöntemle artıran veya yanlış esas alan bilirkişi raporu hükme yeterli değildir; ilk derece kararı bu nedenle kaldırılmıştır.
Yüzde 43 oran, dokümandaki ifadenin aksine ayrıca sekiz puan artırılmaz; TCMB'nin ilan ettiği oran olduğu gibi esas alınır.
Derdest Dosyalarda Geçiş ve Dönemlere göre Faiz Hesabı
Faiz borcu her gün yeniden doğduğu için oran değişikliği derdest dosyada tek bir rakama değil, dönemlere bölünmüş bir hesaba yol açar. 7589 sayılı Kanun m.10 ile yürürlüğe giren yeni metin bir geçiş hükmü içermediğinden, 31 Temmuz 2026 öncesinde başlayıp sonrasında işlemeye devam eden alacakta 30 Temmuz 2026'ya kadar %24, 31 Temmuz 2026'dan itibaren %31 uygulanır. Tek oran üzerinden yapılan hesap, dönemlerden birini eksik ya da fazla yansıtır.
Geçiş Hükmünün Yokluğu ve Dönem Bölünmesi
Kanunda eski oranın korunacağına dair ayrı bir hüküm bulunmadığından hesabın kesme noktası, 7589 sayılı Kanunun yürürlük tarihidir: 31 Temmuz 2026. Bu tarihin öncesi ile sonrası ayrı dönemler olarak hesaplanır ve faiz, hangi döneme aitse o dönemin oranıyla bulunur.
Dönem bölünmesinin sınırı faizin hangi tarihte işlemeye başladığına bağlıdır ve bu başlangıç TBK m.117'ye göre belirlenir. Muaccel bir borçta borçlu kural olarak ihtarla temerrüde düşer; ifa günü sözleşmeyle birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle, haksız fiilde ise fiilin işlendiği tarihte temerrüt kendiliğinden doğar. Faizin başladığı tarih 31 Temmuz 2026'dan sonraysa hesapta yalnızca %31 dönemi bulunur; önce başlamışsa iki dönem yan yana hesaplanıp toplanır.
Dönemlerin sayısı yıl ortası kontrolüyle de artabilir. 30 Haziran reeskont oranı 31 Aralık oranından en az beş puan farklıysa yılın ikinci yarısı için ayrı bir oran doğacağından, uzun süreli bir alacakta birden fazla oran dönemi yan yana gelir. Her dönemin başlangıç ve bitiş günü ayrı yazılmalı; hesap, bir önceki dönemin bittiği günün ertesinden başlatılmalıdır.
Basit Faiz Formülü ve Örnek Hesap
Kanuni ve temerrüt faizi basit faizdir; hesap, anaparanın yıllık oran ve gün sayısıyla çarpılıp 365'e bölünmesiyle yapılır:
Anapara × (Yıllık Oran / 100) × (Gün Sayısı / 365)
Yıl 365 gün sayılır ve artık yıl ayrımı yapılmaz. Oran dönem içinde değişmişse süre, oranın değiştiği tarihten kesilir; her dönem kendi oranıyla ayrı hesaplanır ve sonuçlar toplanır.
Somut örnek: iki tacir arasında düzenlenen 100.000 TL tutarındaki fatura alacağı, vade sonunda ödenmemiş ve borçlu 1 Haziran 2025'te temerrüde düşmüş olsun. Ödeme 31 Ağustos 2026'da yapılırsa faiz üç döneme ayrılır: 1 Haziran 2025 – 30 Temmuz 2026 arası 790 gün için %24 oranıyla 100.000 × 0,24 × 790 / 365 = 51.945,21 TL; 31 Temmuz 2026 – 31 Ağustos 2026 arası 32 gün için %31 oranıyla 100.000 × 0,31 × 32 / 365 = 2.717,81 TL. Kanuni faizle toplam faiz 54.663,02 TL, tahsil edilecek toplam tutar 154.663,02 TL'dir.
Aynı alacak ticari işten doğmuş ve avans faizi istenmişse hesap %39,75 üzerinden yürütülür: 790 gün için 100.000 × 0,3975 × 790 / 365 = 86.027,40 TL; 32 gün için 100.000 × 0,3975 × 32 / 365 = 3.482,19 TL. Avans faiziyle toplam faiz 89.509,59 TL'dir. İki hesap arasındaki fark, dilekçede ve takip talebinde yazılan faiz türünün sonucu nasıl değiştirdiğini gösterir.
İcra Takibi ve Kararlarda Faiz Türünün Belirlenmesi
İİK m.58/3 uyarınca takip talebinde faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı gün gösterilir; işlemiş faiz, takip tarihine kadar dönem dönem ayrı kalem olarak yazılır. Hesap; faizin başlangıç tarihi ve dosyadaki dayanağı, faiz türü, dönem oranları, 365 gün esası ve oran değişim tarihleri üzerinden kurulur. Takip talebinde faiz türü açıkça yazılmamışsa Yargıtay uygulamasında kanuni faiz anlaşılır.
Kısmi ödeme varsa hesap her ödeme tarihinde kesilir. TBK m.100'e göre borçlu faiz veya giderlerde gecikmemişse ödemeyi anaparadan düşebilir; gecikmişse ödeme önce faiz ve giderlere sayılır. Mahsup sırası değiştiğinde aynı ödeme farklı bir faiz tutarı üretir, bu nedenle ödeme tarihleri belgeyle tespit edilmelidir.
Mahkeme kararında faiz türünün nasıl yazıldığı infaz aşamasını sınırlar. Kararda yalnızca "yasal faiz" veya "kanuni faiz" denmişse hesap, ilgili dönemlerde yürürlükteki oranlar üzerinden ve dönemlere bölünerek yapılır; hükümde yazmayan daha yüksek bir faiz türü iradesi kararın kapsamı dışında kalır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, ihtarın tebliğ tarihi araştırılmadan dava tarihinden faiz yürütülmesini doğru bulmamıştır:
İhtarın 11 Ekim'de tebliğ edildiği ve ödeme için 30 gün süre verildiği durumda temerrüt tarihi 11 Kasım 2006'dır. Islahla artırılan alacak kısmına faiz, ıslah tarihinden değil daha önce gerçekleşen temerrüt tarihinden itibaren yürütülmelidir.
Buna göre ıslahla artırılan kısım ile asıl alacak aynı temerrüt tarihinden itibaren faiz işletilir. Aynı Daire, ihtarın 5 Temmuz'da tebliğ edildiği olayda avans faizinin 6 Temmuz 2004'ten itibaren uygulanması gerektiğini, 2008 tarihli ıslahın faiz başlangıcı sayılamayacağını belirtmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de ihtarın tebliğ tarihi araştırılmadan karar verilmesini bozma sebebi saymıştır (E.2015/9183, K.2015/12410).
Faiz türü ve başlangıcı hukuki değerlendirmeye aittir. Bilirkişinin görevi, mahkemenin belirlediği esas üzerinden teknik hesabı yapmaktır; raporda farklı bir faiz türü kullanılmışsa itiraz yalnız matematiksel sonuca değil, hesabın hukuki yöntemine de yöneltilmelidir.
Pratikte Dikkat Edilecekler ve Sık Sorulan Sorular
Faiz hesabının sonucu, dava dilekçesinde yazılan tek cümleye bağlıdır: "yasal faiz", "avans faizi" ve "TTK m.1530 faizi" ibareleri üç ayrı oran üretir ve mahkeme taleple bağlıdır. Aşağıdaki liste, hesabı kurmadan önce dosyada aranması gereken kalemleri sıralar; sonrasında uygulamada en çok sorulan altı soru cevaplanmıştır.
Pratikte Dikkat Edilecekler
- Faiz türü, dilekçede, ıslah dilekçesinde ve takip talebinde açıkça yazılmalıdır. "Ticari faiz" ibaresi avans faizi talebi sayılmaz (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2014/2188, K.2014/4210).
- Temerrüt tarihi belgeyle tespit edilmelidir: vade sözleşmede belirliyse vade gününün geçmesi, ihtar çekilmişse ihtarın tebliğ tarihi, ihtarda süre verilmişse bu sürenin bitimi esas alınır (TBK m.117).
- Süre, 31 Temmuz 2026 tarihinden kesilerek iki dönem olarak hesaplanmalıdır; dönem bitişinde bir sonraki dönem ertesi günden başlatılır.
- Yıl içinde 30 Haziran fark şartı gerçekleşmişse üçüncü bir oran dönemi açılmalı, her dönemin oranı ayrı gösterilmelidir (3095 sayılı Kanun m.1).
- Hesap 365 gün esasıyla yapılmalı, faize faiz yürütülmediği hususu raporda ayrıca kontrol edilmelidir (3095 sayılı Kanun m.3; TBK m.121/3).
- Kısmi ödeme varsa ödeme tarihi esas alınarak hesap kesilmeli, mahsup sırası TBK m.100'e göre denetlenmelidir.
- Alacağın ticari iş olup olmadığı, tacir sıfatı ve işin ticari işletmeyle bağlantısı üzerinden hukuken belirlenmelidir (TTK m.3 ve m.19/1); bu seçim bilirkişiye bırakılamaz.
- Yabancı para borcunda 3095 sayılı Kanun m.4/A uygulanır: sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmamışsa devlet bankalarının o para birimiyle açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı esas alınır.
- Çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında faiz başlangıcı ayrı kurala tabidir: kazancın bilindiği dönem için olay tarihi, bilinemediği dönem için karar tarihi esas alınır (TBK m.55; 7589 sayılı Kanun geçici m.1/9). Kural, 31 Temmuz 2026'dan sonraki haksız fiil ve zarar doğuran olaylara uygulanır.
- Adi işlerde kararlaştırılan akdi faiz kanuni faizin %50 fazlasını (TBK m.88/2), temerrüt faizi %100 fazlasını aşamaz (TBK m.120/2); %31 oranında bu sınırlar %46,5 ve %62'dir.
- Faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi takip talebinde ayrı ayrı gösterilmelidir (İİK m.58/3).
Sık Sorulan Sorular
Faizi 2025'te işlemeye başlayan alacakta tek oran mı uygulanır? Hayır. 31 Temmuz 2026 öncesi günler %24, bu tarihten sonraki günler %31 üzerinden ayrı hesaplanır ve sonuçlar toplanır.
Sözleşmede faiz oranı yazıyorsa 3095 sayılı Kanun m.1 uygulanır mı? Uygulanmaz. Madde, oranın sözleşmeyle tespit edilmediği hâlleri kapsar; sözleşmedeki oran TBK m.88 ve m.120'deki sınırlara göre denetlenir.
2026'da oran yılın ikinci yarısında değişti mi? Değişmedi. 30 Haziran 2026 reeskont oranı, 31 Aralık 2025 oranıyla aynı olduğundan beş puanlık fark doğmamış ve %31 yıl sonuna kadar geçerli kalmıştır.
Avans faizi kanuni faizden her zaman yüksek midir? Kanuni faizden yüksek olması kaydıyla istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2/2). Ticari işte kısa vadeli avans oranı %39,75 iken talep, hangi faiz türünün istendiğine göre mahkemece belirlenir.
Yabancı para alacağında hangi oran işler? Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi belirlenmemişse devlet bankalarının o para biriminde bir yıl vadeli mevduata ödediği en yüksek faiz uygulanır (3095 sayılı Kanun m.4/A).
Kararda yalnız "yasal faiz" yazıyorsa infazda daha yüksek oran istenebilir mi? İstenemez. Hükümde yazmayan daha yüksek bir faiz türü infaz aşamasında kendiliğinden eklenmez.
Hesabı kurmadan önce yapılacak iş sırası şudur: faiz türünü ve dayanağını dosyadaki talep üzerinden belirleyin, temerrüt tarihini belgeyle sabitleyin, 31 Temmuz 2026 sınırından süreyi bölün, her dönem için oranı ve gün sayısını ayrı yazın, kısmi ödemeleri tarih sırasına koyun ve faize faiz yürütülmediğini kontrol edin.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.