
Miras Taşınmazının Ortaklığın Giderilmesi Satışında Yeni Kural: İlk İhale Yalnızca Mirasçılar Arasın
Miras kalan taşınmazın ortaklığın giderilmesi davasıyla satışında, 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun yeni bir usul getirdi. Bütün malikleri mirasçı olan ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ilk artırma artık yalnızca malik mirasçılar arasında yapılıyor. Yazıda değişikliğin kapsamına giren taşınmazları, ilk artırmada muhammen kıymetin yüzde yüzünü ve masrafları aşması gereken teklif şartını, yüzde on teminat ile yüzde beş idari para cezasını, ikinci ihaleye geçiş mekanizmasını ve geçici maddenin ilan tarihine bağlı etkisini bulacaksınız.
7589 Sayılı Kanun'la Miras Taşınmazlarında İlk Artırmanın Mirasçılara Özgülenmesi
7589 sayılı Kanun'un 1. maddesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesini değiştirerek miras yoluyla edinilmiş taşınmazlarda satış usulünü iki aşamalı bir yapıya bağladı. Bütün malikleri payını miras yoluyla edinmiş ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilirse, birinci artırma yalnızca malik mirasçılar arasında yapılır ve bu usul bir defaya mahsustur (İİK m.114). İlk artırmaya üçüncü kişiler katılamaz; yeterli teklif çıkmaz ve satış gerçekleşmezse ikinci artırma genel açık artırma usulüyle, üçüncü kişilerin de katılımına açık olarak yapılır.
İİK M.114'te Yapılan Değişikliğin Dayanağı ve Yürürlük Tarihi
Düzenlemenin kaynağı, 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'dur. Kanun 16.07.2026 tarihinde kabul edilmiş, 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Yürürlük maddesi uyarınca değişiklikler yayım tarihinde, yani 31.07.2026'da yürürlüğe girmiştir.
Değişiklik, ortaklığın giderilmesi kararının kendisini değil, satışın uygulanma usulünü düzenler. Mahkeme TMK m.699 uyarınca önce aynen taksimi değerlendirir; bölme mümkün değilse veya mal önemli bir değer kaybına uğrayacaksa satışa karar verir. İİK m.114'teki yeni hükümler bu satış kararından sonraki artırma aşamasına uygulanır. Aynen taksim kararı verilen dosyalarda artırma yapılmaz, dolayısıyla özel usul de devreye girmez.
Kanun, TMK m.699'un üçüncü fıkrasını yürürlükten kaldırmamıştır. Kapsam dışında kalan taşınmazlarda satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılabilmesi için bütün paydaşların açık rızası aranmaya devam eder. Yargıtay bu rızayı her paydaştan ayrı ayrı arama yönünde yorumlamıştır. Daire, satışın paydaşlar arasında yapılabilmesi için davacının beyanının alınması gerektiğini, davacı muvafakat ederse paydaşlar arasında, etmezse genel açık artırma suretiyle satışa karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 26.11.2015, E. 2014/14803, K. 2015/10851).
Oybirliği şartının pratik sonucunu gösteren karar şudur:
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 10.03.2010 tarihli kararında, taşınmazın yalnızca hissedarlar arasında satılabilmesi için bütün paydaşların rızasının bulunması gerektiği belirtilmiştir. Bazı hissedarların duruşmalara katılmaması ve katılanların da satışın yalnızca kendi aralarında yapılmasına ilişkin açık beyanlarının alınmaması nedeniyle oybirliği bulunmadığı kabul edilmiştir. Genel açık artırmayla satış gerekirken yalnızca hissedarlar arasında satışa karar verilmesi hukuka aykırı bulunarak hüküm bozulmuştur.
Buna göre tek bir paydaşın rıza göstermemesi, satışın herkese açık yapılması sonucunu doğuruyordu. İİK m.114'ün yeni metni kapsamına giren taşınmazlarda birinci artırmayı mirasçılarla sınırlayarak bu rızayı aramaz; usul, paydaşların iradesinden bağımsız kanuni bir zorunluluk hâline gelir. Özel ve sonraki tarihli hüküm olarak İİK m.114, kapsam dâhilinde TMK m.699/3'ün önüne geçer.
Kapsama Giren Taşınmazların Resmi Metne göre Belirlenmesi
İİK m.114'ün ikinci fıkrasına eklenen cümleler üç şartı birlikte arar: taşınmazın satışına karar verilmiş olması, taşınmazın bütün maliklerinin mülkiyet hakkını miras yoluyla edinmiş olması ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmaması. Şartlar kümülatiftir; biri eksikse usul uygulanmaz.
Hüküm yalnızca taşınmazlara uygulanır. Taşınır malların satışında mirasçılara özgü bir ilk artırma öngörülmemiştir. Paylı mülkiyet ile elbirliği mülkiyeti arasında da bir ayrım yapılmamıştır; diğer şartlar sağlandığında her iki hâl de kapsama girer. Miras ortaklığı sürdüğü sürece taşınmaz mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti olarak tescillidir.
Kapsamın dışında kalan hâller tapu kaydından ve payların edinim biçiminden anlaşılır:
- Mirasçı payını üçüncü kişiye satmışsa veya bir pay miras dışı bir yolla, örneğin satış ya da bağış yoluyla mirasçı olmayan birine geçmişse İİK m.114'teki usul uygulanmaz; satış doğrudan herkese açık yapılır.
- Taşınmazı maliklerden birinin satın alarak edinmesi hâlinde, resmi metnin "bütün maliklerin mülkiyet hakkını miras yoluyla edinmiş olması" ifadesi esas alındığında usul uygulanmaz.
- Haciz, ipotek ve intifa hakkı üçüncü kişiye mülkiyet kazandırmadığından tek başına kapsamı düşürmez; ancak teklif eşiğini ve satış bedelinin dağıtımını etkileyebilir.
- Belirli mal vasiyetiyle pay edinen kişi mirasçı olmadığından kapsam dışında kalır. Atanmış mirasçı ise mirasçı sıfatıyla maliktir ve kapsam içindedir.
Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi tek başına miras yoluyla edinme niteliğini değiştirmez (TMK m.644). Bir mirasçının diğerinin payını satın alması hâlinde, "tüm maliklerin miras yoluyla edindiği" ifadesini esas alan lafzî yorum usulün uygulanmayacağı sonucuna varır; amaçsal yorum ise uygulanabileceğini savunur. Bu noktada yerleşik bir Yargıtay içtihadı bulunmamaktadır.
Payın mirasçı olmayan bir kişiye geçmesi, ilan hazırlığı sırasında tapu kaydının güncel olarak incelenmesini zorunlu kılar. Satış ilanından kısa süre önce küçük bir payın mirasçı olmayan birine devri özel usulü devre dışı bırakabilir; kanunda buna karşı açık koruma bulunmadığından muvazaa veya hakkın kötüye kullanılması iddiası değerlendirilebilir.
İlk Artırmada Teklif Eşiği ve Satış Bedelinin Muhammen Kıymetin Tamamını Aşması Şartı
İlk artırmaya yalnızca malik mirasçılar katılabildiğinde teklifin geçerli sayılması için iki tutarın birlikte aşılması gerekir: muhammen kıymetin yüzde yüzü ve paraya çevirme ile paylaştırma masrafları (İİK m.114/7-8). Yani taşınmazın ihale edildiği bedel, takdir edilen değerin kendisinin altında olamaz. Bu baraj, üçüncü kişi rekabeti ortadan kalktığında taşınmazın rayiç bedelin altında bir mirasçıya geçmesini engeller. Şart sağlanmazsa satış gerçekleşmez ve usul ikinci artırmaya geçer.
Muhammen Kıymetin Yüzde Yüzü Barajı ve Kıymet Takdirine İtiraz
İlk artırmada hesap basittir: satış memuru muhammen kıymeti, üzerine paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını ekleyerek asgari teklif tutarını bulur. Teklif bu toplamı aşmıyorsa geçerli sayılmaz. Muhammen kıymetin 4.000.000 TL olduğu bir dairede, satış masrafları 120.000 TL ise ilk artırmadaki geçerli teklifin en az 4.120.000 TL olması gerekir.
Muhammen kıymet bu nedenle yalnızca bir gösterge değil, teklif eşiğini belirleyen ölçüdür. Takdirin düşük yapılması barajı da düşürür, yüksek yapılması mirasçı için finansman yükünü artırır. Kıymet takdiri raporuna, tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.128/a). Yeni bilirkişi incelemesi isteniyorsa masrafının da aynı yedi günlük süre içinde yatırılması gerekir. Kesinleşen takdir üzerinden iki yıl geçmedikçe, kanunda gösterilen istisnalar dışında yeniden değerleme istenemez. Teklif eşiği muhammen kıymete bağlı olduğundan, takdire itiraz süresi fiilen ilk artırmaya katılım kararının da süresidir.
Bazı dosyalarda teklif eşiğine muhammen kıymetten başka bir tutar da eklenir. Satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamı, ilgili oranla bulunan tutardan yüksekse asgari teklif bu toplam ile masrafları geçmelidir. Bu hâl, taşınmaz üzerinde rehinli alacak bulunduğunda gündeme gelir ve eşiği yüzde yüz barajının üstüne çıkarabilir.
Taşınmaz üzerindeki ipotek ve haciz, satışın kendisini engellemez; ancak satış bedelinin dağıtımında öncelik doğurur. İlk artırmaya giren mirasçı, teklifini belirlerken bu kalemleri hesaba katmalıdır.
İkinci Artırmaya Geçiş ve Yüzde Elli Eşiği
İlk artırmada hiç teklif çıkmazsa, teklifler yüzde yüz barajını ve masrafları karşılamazsa ya da en yüksek teklifi veren alıcı bedeli süresinde yatırmazsa ikinci artırmaya geçilir. Bu aşama genel açık artırma usulüne tabidir; üçüncü kişiler de ihaleye katılabilir.
İkinci artırmada asgari teklif muhammen kıymetin yüzde ellisi ile, o taşınmazla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacaklar toplamından hangisi fazlaysa o tutarı ve ayrıca paraya çevirme ile paylaştırma masraflarını geçmelidir (İİK m.114/7-8). İİK m.115'teki genel yüzde elli eşiği korunmuştur; mirasçılar arası ilk artırmadaki yüzde yüz barajı ise m.114/7-8'deki özel hükümden gelir. Aynı daire örneğinde ikinci artırmadaki asgari teklif 2.000.000 TL'ye iner.
İki artırma arasındaki süre sınırlıdır: ikinci artırmanın başlangıcı, birinci artırmanın bitiminden itibaren bir ayı geçemez. Artırmanın gün ve saati, artırmaya başlangıçtan en az on beş gün önce ilan edilir. İlanda birinci artırmanın yalnızca malik mirasçılar arasında yapılacağı belirtilmelidir; bu açıklamanın yer almaması ihalenin feshinde usulsüzlük olarak ileri sürülebilir.
Mirasçılar arası ilk artırmayı kazanan mirasçının bedeli yatırmaması hâlinde ikinci artırmanın herkese açık yapılacağı görüşü ağır basar; aksi yorum "bir defaya mahsus" sınırlamasını anlamsız kılar. İİK m.115'teki "ilk artırmadaki şartlar çerçevesinde" ibaresinin bu aşamadaki katılımcı çevresine etkisi ise henüz yargı kararıyla netleşmemiştir.
Ölçüt, satışın hangi aşamada olduğu değil artırma ilanının tarihidir. İlk artırmada yeterli teklif çıkmaması hâlinde yapılacak ikinci artırma için konulan ilan da 31.07.2026'dan sonraysa İİK m.114'ün değişik metni uygulanır (7589 sayılı Kanun Geçici m.1/1). Dava eski tarihli olsa bile sonuç değişmez.
Satış düşer ve taşınmaz yeniden satışa çıkarılırsa ilk artırmanın mirasçılar arasında tekrarlanıp tekrarlanmayacağı da kanunda açıkça düzenlenmemiştir. "Bir defaya mahsus" ifadesi, aynı taşınmazın satışında mirasçılara yalnızca bir kapalı ihale fırsatı tanındığı yönünde okunabilir; bu noktada yerleşik bir yüksek mahkeme içtihadı bulunmamaktadır.
Teminat Yükümlülüğü ve İhale Bedelini Yatırmayan Alıcıya Uygulanan Yaptırımlar
İİK m.114'ün değişik metni, ilk artırmaya katılmayı yalnızca malik mirasçılarla sınırlamakla yetinmedi; paydaşın bu artırmadaki maliyetini de teminat yükümlülüğü altına aldı. Artırmaya katılmak isteyen herkes, mirasçı paydaş da dahil olmak üzere, muhammen kıymetin yüzde onu oranında teminat göstermek zorundadır (İİK m.114/7-2 ve 3). Teminat muafiyeti artık yalnızca satış talep eden alacaklı ile Hazine için öngörülmüştür; paydaş veya mirasçı sıfatına dayanan genel bir muafiyet bulunmamaktadır (İİK m.114/7-6).
Yüzde On Teminat ve Muafiyetin Kaldırılması
Teminat, ihale bedelinin değil muhammen kıymetin yüzde onu üzerinden hesaplanır. Muhammen kıymeti 6.000.000 TL olan bir dairede artırmaya girmek isteyen her mirasçı 600.000 TL teminat yatırmak durumundadır. Teminat tutarı, pay oranına göre değil muhammen kıymete göre belirlendiğinden, küçük pay sahibi mirasçı için de aynı tutar geçerlidir.
Teminat iki biçimde gösterilebilir ve her birinin süresi farklıdır:
- Nakit teminat, icra dairesinin hesabına artırma süresinin bitiminden önceki gün saat 23.30'a kadar yatırılmalıdır.
- Banka teminat mektubu, önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine teslim edilmelidir.
Birlikte almak amacıyla artırmaya katılacaklar da müşterek alıcı başvurusunu aynı son süreye, yani artırma bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar yapmalıdır (İİK m.114/7-5).
Muafiyetin kaldırılması, 7343 sayılı Kanunla 2021'de getirilen düzenlemenin tersine çevrilmesi anlamına gelir. Eski metin, ortaklığın giderilmesinde artırmaya katılan pay sahibini, ortaklık payının teminatı karşıladığı ölçüde teminattan muaf tutuyordu. Yeni metinde pay sahibine ilişkin ibare yer almamaktadır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin eski muafiyet dönemine ait iki dosyası, muafiyetin doğurduğu sonucu gösterir; her iki karar da oy çokluğuyla onanmış, olgular ve eleştiriler karşı oy yazılarında yer almıştır:
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 27.02.2025 tarihli kararında çoğunluk, ihalenin feshi talebinin reddini oyçokluğuyla onamıştır. Karşı oyda aktarılan olaya göre teminattan muaf paydaş alıcılar ilk ihale bedelini yatırmamış ve taşınmazı ikinci ihalede yaklaşık yarı bedelle almıştır. Karşı oyda, alınmış bir teminat da bulunmadığından hiçbir yaptırımla karşılaşmadan ilk ihale bedelini ödemeyip ikinci ihaleyi daha düşük bedelle kazanmanın hukuk düzenince korunmaması gerektiği savunulmuştur. Bu değerlendirme çoğunluk gerekçesi değil, karşı oy görüşüdür.
Teminat, satışın düşmesi hâlinde mirasçının ikinci artırmayı rekabetsiz ve düşük bedelle kazanmasını engelleyen bir güvence işlevi görür. Mirasçı, ilk artırmada teklif verip bedeli yatırmazsa artık teminatını kaybeder; aynı taşınmazı ikinci artırmada daha ucuza alması ekonomik olarak cezalandırılmış olur.
Teminatın Kaybı ve Yüzde Beş İdari Para Cezası
İhale bedelinin ödenmesi için kanunda kesin bir süre vardır. İhale alıcısı, sonuç tutanağının elektronik satış portalında ilanından itibaren en geç yedi gün içinde bedelin tamamını yatırmalıdır (İİK m.114/7-11 ve m.130). Bu süre içinde ödeme yapılmazsa İİK m.114/7-9'daki yaptırımlar birlikte uygulanır:
- Alıcının teminatı iade edilmez; önce satış masraflarından mahsup edilir.
- Alıcı paydaş değilse kalan miktar paydaşlara payları oranında ödenir.
- Alıcı paydaş ise teminatın tamamı diğer pay sahiplerine payları oranında dağıtılır ve kendisi bu paradan pay alamaz.
- Ayrıca teklif ettiği bedelin yüzde beşi oranında idari para cezası verilir ve ceza 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Muhammen kıymeti 6.000.000 TL olan dairede 6.250.000 TL teklif verip bedeli yatırmayan bir mirasçı için bu, 600.000 TL teminatın kaybına ek olarak 312.500 TL idari para cezası anlamına gelir. Toplam yük 912.500 TL'yi bulur ve ödediği hiçbir tutar kendisine geri dönmez. Teminat kaybı ile idari para cezası ayrı yaptırımlardır; biri diğerinin yerine geçmez.
İdari para cezasının tahsili, vergi ve diğer kamu alacaklarının tahsil usulüne tabidir. Cezanın muhatabı, artırmayı kazanan ve bedeli yatırmayan alıcıdır; paydaş olup olmaması cezanın uygulanmasını değiştirmez. İhalenin feshi talebinin açılmış olması da ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (İİK m.114/7-11, m.130).
Ödeme yapılmaması üzerine satış düşer ve taşınmaz yeniden satışa çıkarılır. İlk artırmanın mirasçılar arasında tekrarlanıp tekrarlanmayacağı, "bir defaya mahsus" ifadesinin kapsamı bakımından tartışmalıdır; kanunda bu nokta açıkça düzenlenmemiş, yerleşik bir yüksek mahkeme içtihadı da oluşmamıştır. Yeni ilan 31.07.2026 tarihinden sonra yapılacaksa usulün belirlenmesinde yine ilan tarihi esas alınır (7589 sayılı Kanun Geçici m.1/1).
Geçici Madde Etkisi ve İlan Tarihine göre Uygulanacak Usulün Belirlenmesi
7589 sayılı Kanun, yeni usulün hangi satışlara uygulanacağını geçici bir hükümle sınırladı ve ölçütü dava veya karar tarihine değil, artırma ilanının tarihine bağladı. Kanun'un geçici 1. maddesinin birinci fıkrasına göre 31.07.2026 tarihinden önce artırma ilanı yapılmış satışlarda yeni hükümler uygulanmaz, önceki hükümler geçerli olur (7589 sayılı Kanun Geçici m.1/1). Bu nedenle uygulanacak usul belirlenirken davanın açıldığı veya satış kararının verildiği tarih değil, artırma ilanının yapıldığı tarih esas alınır.
31.07.2026 Öncesi İlanı Yapılmış Artırmalarda Eski Hükümlerin Uygulanması
Eski hükümlerin uygulandığı bir dosyada satış herkese açık yapılır ve birinci artırmada üçüncü kişiler de teklif verebilir. Bu dosyalarda ilk artırma için yüzde yüz barajı aranmaz; geçerli teklif muhammen kıymetin yüzde ellisi ile rüçhanlı alacaklar toplamından yüksek olan tutarı ve masrafları geçmelidir. Paydaşın teminattan muafiyeti de bu satışlarda yeni metnin kapsamı dışında kalır; önceki düzenleme uyarınca pay sahibi, ortaklık payının teminatı karşıladığı ölçüde teminattan muaftır.
Ölçütün ilan tarihine bağlanması, satış aşaması ile dava aşamasını birbirinden ayırır. Dava 2024 yılında açılmış, satış kararı kesinleşmiş fakat artırma ilanı henüz yapılmamışsa, ilan 31.07.2026 veya sonrasında yayımlandığı takdirde yeni usul uygulanır. Buna karşılık dava yeni tarihli olsa bile ilan 31.07.2026'dan önce yapılmışsa eski hükümler işler; dosyanın görülmekte olması yeni hükmün uygulanması için yeterli değildir. Kapsam şartları da ayrıca aranır: taşınmazın bütün maliklerinin payını miras yoluyla edinmiş olması ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmaması gerekir. İlan tarihi yeni olsa da bir pay mirasçı olmayan birine geçmişse İİK m.114'teki mirasçılara özgü ilk artırma yapılmaz.
Ölçütün ilan tarihi olması, satış memurunun ilanı hazırlarken tapu kaydını ve kapsam şartlarını doğrulamasını zorunlu kılar. İlk artırmanın yalnızca malik mirasçılar arasında yapılacağı ilanda belirtilmelidir; bu açıklamanın yer almaması ihalenin feshinde usulsüzlük olarak ileri sürülebilir. İlanın tarihi ile ilanın içeriği birlikte değerlendirilir; usulün seçiminde hata yapılması, satışın düşmesine ve sürecin yeniden başlamasına yol açabilir.
Satış düşer ve taşınmaz yeniden satışa çıkarılırsa yeni ilanın tarihi belirleyici olur. Önceki ilan 31.07.2026'dan önce yapılmış olsa bile yeni ilan bu tarihten sonra yapıldığında, kapsam şartları da varsa İİK m.114'ün değişik metni uygulanır. Aynı sonuç, eski ilanlı satışın ihalenin feshiyle iptal edilmesi hâlinde de geçerlidir. Buna karşılık önceki ilanlı artırma kaldığı yerden devam ediyorsa eski hükümler işlemeye devam eder.
Değişiklik öncesi rejimin paydaşlar arası satışa bakışını, geçici maddenin kapsamına giren dosyalar bakımından iki karar gösterir. İlkinde tamamlanmamış bir irade, satışın herkese açık yapılması sonucunu doğurmuştur:
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 18.12.2019 tarihli kararında, İİK m. 121 uyarınca alacaklı tarafından açılan ortaklığın giderilmesi davasında satışın yalnızca hissedarlar arasında yapılabilmesi için bütün hissedarların yanında davacı alacaklının da rızasının bulunması gerektiği kabul edilmiştir. Davacı alacaklının bu yönteme rıza göstermemesi nedeniyle satışın genel açık artırmayla yapılması gerektiğine karar verilmiştir.
Karara göre paydaşlar arası satış için rıza yalnızca maliklerden değil, İİK m.121 uyarınca davayı yürüten alacaklıdan da alınmalıdır. Alacaklının rıza göstermemesi satışı doğrudan herkese açar. Geçici madde kapsamındaki bir dosyada davacı taraf alacaklıysa, bu içtihat uygulanmaya devam eder.
Ölçütün dava tarihi değil ilan tarihi olması, devam eden dosyalarda iki ayrı takvim yaratır: dava ve satış kararı eski hükümlere göre yürürken, ilan tarihi yeni usulü devreye sokabilir. Bu nedenle satış talebinin ardından ilanın hangi tarihte yayımlandığı dosyada belgelenmeli, ilanın kapsam şartlarına uygunluğu satış memurluğunca denetlenmelidir. İlan tarihi ile kapsam şartları birlikte değerlendirilmeden hangi rejimin uygulanacağı belirlenemez.
Mirasçıların Aile Taşınmazını Koruma Stratejileri ve Uygulamada Dikkat Edilecekler
Aile taşınmazını mirasçılar arasında tutmanın yolu, ilk artırmayı kazanmaya yetecek finansmanı ilan tarihinden önce hazırlamaktan ve tapu kaydının kapsam şartlarını taşıdığını satış aşamasında doğrulamaktan geçer. Teklif muhammen kıymetin tamamını masraflarla birlikte aşmak zorunda olduğundan, mirasçının ekonomik hesabı satış bedelinin kendisi kadar teminat, ceza riski ve dağıtımdan alacağı pay üzerinden yürür. Taşınmazın üçüncü kişiye geçme riski, ilk artırmanın kaçırılması hâlinde ikinci artırmada doğar.
Finansman, Teminat ve İhale Bedelinin Hazırlanması
İlk artırmada başarılı olmanın ön koşulu, muhammen kıymetin tamamı ile paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını karşılayan bir teklifin verilmesi, ardından bu bedelin sonuç tutanağının ilanından itibaren en geç yedi gün içinde nakden yatırılmasıdır (İİK m.114/7-11, m.130). İhalenin feshi talebinin açılması bu ödeme yükümlülüğünü durdurmaz. Mirasçı, ihaleyi kazandığı hâlde bedeli yatıramazsa teminatını ve yüzde beş oranındaki idari para cezasını kaybeder; aile taşınmazı da ikinci artırmada üçüncü kişilerin alımına açılır.
Mirasçı, satın aldığı paya düşecek dağıtım tutarını teklif hesabından düşemez. Kanun, paydaşın ileride alacağı satış bedeli payını önceden mahsup etmesine açık bir hak tanımaz. Muhammen kıymeti 6.000.000 TL olan bir evde en yüksek payı elinde tutan mirasçı, satıştan sonra payına düşecek parayı hesaba katsa bile ihaleyi kazanmak için 6.000.000 TL'yi ve masrafları gününde bulundurmak zorundadır. Banka kredisi veya aile içi finansman bu nedenle artırma tarihinden önce bağlanmalı, teminat mektubu alınacaksa önceki iş günü mesai bitimine kadar teslim edilmelidir (İİK m.114/7-3).
Kıymet takdiri, teklif eşiğini belirleyen ölçü olduğundan savunmanın ilk aracı itirazdır. Rapora tebliğden itibaren yedi gün içinde şikâyet edilmezse takdir kesinleşir ve mirasçının ödeyeceği asgari tutar bu değere kilitlenir (İİK m.128/a). Değerin düşük takdir edildiği dosyada mirasçı için baraj da düşer; ancak diğer mirasçılar bu takdire itiraz ederek satışın rayiç altına inmesini engelleyebilir.
Satış dışı çözümler, artırmaya girmeden önce değerlendirilmelidir. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi için bir mirasçının istemi yeterlidir; sulh hâkimi diğer mirasçılara süre verir ve haklı bir itiraz ileri sürülmezse mülkiyet paylı hâle gelir (TMK m.644). Bu dönüşüm payın mirasçı olmayan kişilere satılmasını kolaylaştırdığından, aile taşınmazını korumak isteyen mirasçı için çift yönlü sonuç doğurur: paylı mülkiyette her paydaş kendi payı üzerinde tasarruf edebilir, diğer paydaşlar ise payın üçüncü kişiye satılması hâlinde önalım hakkını kullanabilir (TMK m.732). Dönüşüm tek başına miras yoluyla edinme niteliğini ortadan kaldırmadığından, İİK m.114'teki ilk artırma usulü kapsamı da bu işlemle kendiliğinden düşmez.
Katılım Önceliği ile Önalım Hakkı Arasındaki Ayrım
İİK m.114'ün verdiği imkân bir önalım hakkı değil, ilk artırmaya katılma önceliğidir. Kanun mirasçıya, üçüncü kişinin kendisine bildirdiği bir satışı aynı bedelle devralma yetkisi tanımaz; yalnızca ilk artırmada rekabeti kaldırır. Cebrî artırmayla yapılan satışlarda önalım hakkı kullanılamaz (TMK m.733). Bu nedenle ikinci artırmada taşınmazı üçüncü kişi satın alırsa mirasçılar satışa karşı önalım davası açamaz; ellerindeki tek yol, satış usulüne aykırılık varsa ihalenin feshini istemektir.
İhalenin feshi şikâyeti, satış isteyen, borçlu, sicilde kayıtlı ilgililer ve artırmaya katılanlar tarafından yurt içinde bir adres gösterilerek ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden istenir (İİK m.134/2). Kapsam şartları taşındığı hâlde ilk artırmanın mirasçılar arasında yapılmaması veya ilanda bu niteliğin belirtilmemesi fesih sebebi olarak ileri sürülebilir. Ortaklığın giderilmesi için görevlendirilen satış memurunun işlemlerine karşı şikâyetleri ve ihalenin feshi istemini, ortaklığın giderilmesine karar veren sulh hukuk mahkemesi inceler (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 13.06.2024, E. 2024/3775, K. 2024/6302).
Kapsam dışındaki taşınmazlarda eski rejim işlemeye devam eder. Maliki arasında mirasçı olmayan bir kişi bulunan taşınmazlarda satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılabilmesi için bütün paydaşların rızası gerekir (TMK m.699/3). Bir paydaşın rıza göstermemesi satışı herkese açar.
Uygulamada dikkat edilecekler:
- Satış ilanından önce tapu kaydı alınmalı; her payın miras yoluyla mı edinildiği, üçüncü kişi malik bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
- İlanın 31.07.2026 sonrası yapılıp yapılmadığı dosyada belgelenmeli, ilanda birinci artırmanın yalnızca malik mirasçılar arasında yapılacağı yazılmalıdır (7589 sayılı Kanun Geçici m.1/1).
- Kıymet takdirine tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilmeli, yeni bilirkişi masrafı aynı sürede yatırılmalıdır (İİK m.128/a).
- Muhammen kıymetin yüzde onu oranındaki teminat ile teklif edilecek bedelin tamamı artırma tarihinden önce hazır bulundurulmalıdır.
- Birlikte almak isteniyorsa müşterek alıcı başvurusu, artırma bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar yapılmalıdır (İİK m.114/7-5).
- İhale kazanılırsa bedel, sonuç tutanağının portalda ilanından itibaren yedi gün içinde yatırılmalıdır; fesih talebi ödemeyi durdurmaz.
- Satış usulüne aykırılık görülürse ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde fesih şikâyeti yapılmalıdır (İİK m.134/2).
- Anlaşma sağlanabiliyorsa rızai paylaşma veya pay devri, artırma riskini tümden ortadan kaldıran seçenek olarak önce değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
İlk artırmada taşınmazın yüzde yüz bedelle satılması şart mıdır? Evet. Teklif, muhammen kıymetin yüzde yüzünü ve paraya çevirme ile paylaştırma masraflarını geçmelidir (İİK m.114/7-8). Bu tutar yakalanmazsa satış gerçekleşmez ve ikinci artırmaya geçilir.
Mirasçı, ilk artırmada kendi payını teklif bedelinden düşebilir mi? Hayır. Satış bedelinin tamamının sonuç tutanağının ilanından itibaren yedi gün içinde nakden yatırılması gerekir; ileride payına düşecek dağıtım tutarının önceden mahsubuna ilişkin açık bir hak bulunmamaktadır.
İkinci artırmaya üçüncü kişiler katılabilir mi? Katılabilir. İkinci artırma genel açık artırma usulüyle yapılır ve asgari teklif muhammen kıymetin yüzde ellisi ile rüçhanlı alacaklar toplamından yüksek olan tutarı ve masrafları geçmelidir (İİK m.114/7-8).
Üçüncü kişi ikinci artırmada taşınmazı alırsa mirasçı önalım hakkını kullanabilir mi? Kullanamaz. Cebrî artırmayla yapılan satışlarda önalım hakkı kullanılamaz (TMK m.733). Mirasçının başvurabileceği yol, koşulları varsa ihalenin feshidir.
Bir pay mirasçı olmayan kişiye geçmişse yeni usul yine uygulanır mı? Uygulanmaz. Bütün maliklerin payını miras yoluyla edinmiş olması şarttır; mirasçılar dışında mülkiyet hakkı bulunması hâlinde satış genel açık artırmayla yapılır.
Satış ilanı 31.07.2026'dan önce yapılmışsa hangi hükümler geçerlidir? Önceki hükümler uygulanır (7589 sayılı Kanun Geçici m.1/1). Belirleyici olan dava veya karar tarihi değil, artırma ilanının tarihidir.
Aile taşınmazını korumak isteyen mirasçı, tapu kaydını ve ilan tarihini netleştirdikten sonra kıymet takdirine itiraz süresini kaçırmadan finansmanını ve teminatını hazırlamalı, rızai paylaşma seçeneğini artırmadan önce değerlendirmelidir. Bu bölüm genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşulları için bir avukattan hukuki destek alınmalıdır.